dimanche 29 juin 2008

academiciana plan servada cerca senator fòrt com'un ase




Acadamiciana plan (con)servada cerca senator plan (con)servator, per lutjar contre las lengas "regionalas" e mai se atòmes crancuts....

Sensibla , poètessa, qu'aima la marcha pès descauçats pels Causses , qu'un còr madur l'ajudaria plan sus los còdols de Niça, a l'abroa de la mar miètjaterranenca... Jos lo solèlh just en dejos.

Escriure a l'Academia Francèsa -Paris . O al Palais del Lujemborg.

vendredi 27 juin 2008

français en 2008? ou la fable du lion et de la luciole


C’était l’heure où les lions vont boire,

Quand le loup sort du bois.

Que toutes les bêtes de la jungle,

Croient respirer la fraîcheur

Qui choit mieux qu’ailleurs,

A la seule et unique source.

Entre deux pierres dans un coin,

Allègrement l’eau sourd, sur le sable

Blanc qu’agitent de petits tourbillons.

Le peuple assemblé de toutes les bêtes

Attendait que le premier d’entre eux

Lion de son état vienne boire.

Sans faire un instant la queue

Cette eau était libre et des millions moururent.

Pour lui servir son chant libertaire.

Et le lion prétendait goûter son fil de liberté,

Autant que les chants des troubadours,

Jusqu’au jour où les bestioles,

Enhardies par des rumeurs,

Se serrèrent à la tombée du jour,

Crurent pouvoir se parer de services, par elles rendues.

Mais le lion le prit fort mal,

Jamais, il ne comprit les gazouillis dans les taillis

Paroles cris et chuchotements le flattaient, au fond des bois.

Un ministre lettré lui rapporta que Tristan voulait une loi.

Afin qu’ils pussent mieux se complaire.

Comment rugit-il se peut-il que je ne sois pas dieu ?

En mon parler ne veuille ergoter pour m’en flatter mieux.

Un perroquet académicien, un sénateur cholesterique,

Dirent : « plutôt parler anglais » plutôt aller en Amérique

Ils ricanèrent : sire ils nous méprisent. Ouvertement.

On appela un vieux lion, à la langue de veau, tombé du trône,

Qui se souciait de diversité, depuis qu’il n’était plus rien

Qu’un vieux lion édenté.

Il donna son avis péremptoire, que rien ne pouvait plus être fait.

Sauf peut-être un suppositoire, avec du vin pour l’avaler

Servi dans une sous tasse avec la cuillère à café

Alors le peuple des charmilles se trouva pris d’une tristesse

Que même en montrant ses fesses une lionne ne put estomper.

On croyait être libre comme le vent, soudain on cogne une frontière,

Imbéciles et tout puissants, à vous s’adresse notre prière.

Puis, ma rage tombât tiédie, comme feue sous la cendre ;

Au fond me dis-je, la source n’en finira jamais de cascader ;

Le peuple des ombres de s’agiter, et même les farfadets .

Les lucioles, les étoiles filantes, jamais, ne sauront être franc(h)isés.

mercredi 25 juin 2008

França una idèa en perilh

Uèi la patria es en perilh. Lo Senat e l'Academia ne son tombats d'accòrdi...
Se troba qu’una còla de deputats an daissat passada l’idèa , qu’i auriá en França d’autras lengas que lo françès, disi plan d’autras lengas. Qu'es pas de creire. Parli pas dels patuès , mas de lengas. Per çò que dusca’ra èran consideratas coma de patès. Pas te, pas tu, pas nos….

Lèu d’academicians , de senators son montatas sus las fortalèsas de la franchimanditat amanaçadas, entre que la marselhèsa tindava , que lo còr sarrat , vesian clarament, los espauruts, que l’ostal França èra amenaçat dusca als fins fons de son essencia .

Escriguèri de pertot per dire qu’i aviai pas de perilh, que parlaviam, (parlar es pas un sinhe de patz ?) que voliam pas d’independéncia, d’armadas, de mesprètz que , que manca pas de grèlhar, per totes los autres. Cerquam pas mai de far un païs de mai a l’ombra « messorguièra » de l’UE , que volontarian d'unes Alamans Germans traïtes coma la sorna Albion. Voliam pas levar de pareds entre los pòbles , coma Israel fa ame la Palestina. Brèu que la teoria la vos podètz legir e sarrar e aprofièchar coma la la filosofia de Castanh.

Voliam pas pus parlar nòstra lenga-cultura per far de sicramèas , mas sonque per qué nòstra lenga-cultura es tant bèla que las autras, benlèu mai. Lo miètjorn es bèl. Qu’i podèm nautres ? L’estrangièr o dis !Los Chineses volontan de se maridar en Provença. Que vòls ? E se lo trovètz pas bèla aquò’s pas nòstre problème mas lo vòstre. Nos pareis que sem mai tolerants que mantunes autres. E disem qu’aquò nos ven dels sègles passats. Sem acostumats d’escotar.

Amai disem que los trobadors occitans representan un grad mai naut de la civilisacion o coma dis Lafont o Ezra Pound l’eiretage Greg en « Provença » e Francis Ponge i pòd pas rès, s’agis pas d’engenh françès. Aquò's lo nòstre.

Aquò’s dins nostre païs que s’organisèt la resistançia e que mantunas personnas trobèron un abric quand los SS los caçavan. Per tot aquò vos podètz referençar de la dicha de Monsen Menshonic Enric drèches e devèrs envèrs la cultura e las lengas entre lo forum de las lengas al mes de Junh a Tolosa. Veirètz consi se pòd definir una lenga-cultura qu'es mai qu'un mejan de "comunicacion" e encara mens de revirar un sinhe en un autre ….

Mas i a mai , aquò’s la sentida qu’avem de l’avenir de la Tèrra , la violença de las culturas OGM que ne’n volem pas. Mas tanben de la tota potencia de la Borsa , de la mafia, e del neò liberalisme que per exemple privatisa l’aiga al Sri Lanka tres jorns aprèp lo Tsunami . Per aquela sentida podètz legir lo libre fòrça documentat de Naomi Klein : « la Strategie du choc »

Coma aquò serètz d’a fons assabentats. S'agis d'un trabalh professional .

Enfin per lo devenir de l’èstre , las capitadas al long de la vida, la potençia dels fòrts en rapòrt ame la flaquèsa dels pichons, dels paures , dels oblidats, nosautres vos disem de vos interessar, se lo temps vos'n vira , sus las darrièras conclusions , dels comitats d’eticas amassats jos l’egida de l’Unescò .

Per resumir que « la reparticion de l’inteligencia seguis las leis de la matematicas probabilistas e aleatòrias( a l’escala individuala) que la resulta n’es una distribucion , que fa una corba que reverta lo capèl de Napoleon e que se sona corba de Gauss. Consi que faguèssem i aura totjorn la meteissa proporcion d’inteligents e de nècis , e qu’i podem pas res.

Mas diga me , perqué lo qu’auriá tirat los bons genas deuriá encara capitar l’argent , las onors , lo respect ; l’eternitat , excusatz del mot gros , que vòli pas escornar degun a començar per ièu ; que foguèri pas gaire servit per la natura, que savem plan que la lei del mai fòrt es una lei messorguièra.

Mas que ne’n parlem sonque per soslinhar un problème per los qu’aparan l’idèa de lor meriti grand, oblidi d'arregardar del costat de la genetica , que lor dona pas , consi que venga, cap de drèches, senon lo de mercejar lo cèl....

Per aquela idèa podètz cercar del costat d’un savant croata que trabalha a la Sorbona e qu’apara l’idèa contrari que los òmes qu’an ja l’astrada d’èstre superiorament inteligent devon tornat lo monta-davala social, e oblidar pas d'ajudar lo demai de l’umanitat. Cò que , o cal dira es pas exactament una idèa a la mòda al temps de Nicolas primièr.

Enfin per acabar . Se d’unes françèses se trobon completament destabilisats per nòstre volontat de diversitat culturala , biologica , ethnica , istorica , sexuala , estetica, morfologica, democratica , amoratica , etilica, lor cal perdonar que coma diguèt un òme grand : sabon pas de que fan….

L’occitania es mai qu’una idèa quand grèlha pauc a cha pauc l’idèa subrebèla de la « sortida » d’una umanitat enganada dins totes sos ismes, e que representa ara , per mantuns de nosautres lo sol avenir possible , pas sonque per la França qu’avem contribuir de congrear dins son idèa de fòrça revolucionara, e universalisaira : « la republica françèsa » que troba ara e pròva cada jorn sas termièras » , mas que volem per l’umanitat.

Libertat egalitat frairetat . Nòstra dicha. Mas que per malastre nos cal contunhar de butar.

Aqui l’avètz l’Occitania.

lundi 23 juin 2008

Drech e devèrs envers la lenga e sa pensada

Forum de las lengas Tolosa mes de Junh

1- Henri Meshonic e Claude Sicre prepausan de "nationalisar" las culturas e las lengas de França.

2- Un òme se pòd pas redusir a sa lenga. Un pòble se pòd pas redusir a sa lenga. Cal parlar de lenga-cultura.


3-Aqui donc un ensatg per tradusir la prepausicion de Monsen Meschonic Henri professor de a Paris VIII .


4 -Un agach prigond sus l’engenh suspausat de las lengas, e que ven en realitat d’òbras , que devon gaireben ren a la lenga emplegada per las escriure.

Prepausicion per una Dicha sus los Devers envèrs las Lengas e lo Langatge.

*********


Art1 : Primièrament cal reconeisser una especificitat a las causas del lengatge . Aquesta specificitat fa qu’òm saupriá pas simplamement reportar sus aquestas questions, lo cas de las declaracions conesgudas, per exemple sul drèches dels èstres umans e de las colectivitats.

Se prononciar sus de drèches suspausa tanben de se prononciar sus de devèrs . L’un e l’autre presuspausa una pensada de çò que son e de çò que fan las lengas. Mas ‘quela pensada sembla mai activa, apròchada en tèrme de devèrs.

La specificitat de las causas del lengatge suspausa una pensada specifica. Per tener totes los elements qu’aquesta pensada suspausa, necita de postular qu’aquesta pensada dèu èstre una critica perpetuala de sa pròpri istòria, per causa de pensar pas son subject, mas de s’identificar a tal o tala idèa recebuda concernant las lengas e la lenga.

La primièra causa de reconeisser es de pensar que pensar lengas suspausa de pensar çò qu’es una lenga, çò qu’es la lenga, e qual es lo fons istorica de la lenga, e dins son estat present la pensada de la lenga.

Pensar la lenga sia se bòrna de concebre pas qu’una aparada de la lenga, pas que de la lenga, e la consequéncia n’es l’isolament de la lenga fòra las praticas socialas del lengatge, dins totas sa diversitat, çò que ven lo pièger sicut que se pòsca amaginar per saupre çò qu’es, e çò que fa la lenga, e per l’aparar.

Art2 S’impausa donc de se representar que per aparar una lenga, e saupre prealablament las tèrmièras de çò que vòl dire la nocion de lenga ela meteissa, nos cal una teoria de l’univèrs del lengatge.

Que cal soscar autrament que segond lo modèl linde institucional que prepausa la « Desclaracion universala dels drèches linguistics » de Barcelona , de junh 1996, que pòrta pas que sus las lengas, e mòstra d’aquel biais las limitas de sa pensada del lengatge .

Una tala teoria d’ensemble necita una pensada sus los ròtles, las activitats e las fòrças del lengatge dins totas las praticas socialas – una teoria dels rapòrts entre la lenga e lo discors, entre la nocion de discors e una teoria dels subjects, entre una teoria dels subjects e l’art, l’etica, lo politic, qu’es tot aquò que concerna la nocion de subject.

La lenga es pas donc sonque l’afar dels lingüistas sols, amai dels politics sols. L’istòria de la politica de las lengas es pas sonque una istòria politica. Includis d’elements que tengan tanben a l’art, a l’etica, a l’istòria sociala. Pensar la politica de las lengas suspausa donc aquela teoria d’ensemble, aquesta tenguda inseparabla del lengatge, de l’art, de l’etica, e del politic per pensar los rapòrts del lengatge ame la societat . Senon òm demòra o òm cabuça dins una pensada de la lenga sola, e de la politica sola, çò que sul pic mena de malconeisser lo ròtle de l’art dins la societat, lo ròtle de l’etica dins la politica, donc a malconeisser la libertat dels subjects.

Art3 : Tener d’amassa una pensada del lengatge e dels subjects dèu per aquò far, trabalhar a una critica de l’oposicion entre identitat e alterita.

Art 4 Per pensar identitat e alteritat, necita fòrt de pensar l’accion dels arts del lengatge subretot, e de l’art mai generalament, sus las transformacions dels mòdes de pensada, de sensibilitat e de comprenèson, donc sus la pensada del lengatge e de las lengas.

Art5 - Qu’es important de coneisser un ròtle privilègiat a las usatges e a la pensada del tradusir, çò qu’impausa amai de tornar pensar lo tradusir en fonccion d’una reconaissença dels arts e de la pensada, e pas mai sonque coma al passatge d’una lenga a una lenga, mas de discors a discors, e qualques còps de sistèm de discors a sistem de discors . Senon, aquò’s la desconaissença costumièra, amagada per la bona consciénça dels truismes complits, e que vei pas que las traduccions son des « escafantas ».

Escafantas de las culturas, escafantas de la specificitat, escafantas de las diferéncias.

que suspausa a son torn qu’una teoria del tradusir pòd pas pus èstre isolada e pretendument autonoma que la teoria del lengatge n’es redusible a la sola nocion de lenga. D’aquèsta pretenduda autonòmia estant pas que son estat tradicional dins l’ermeneutica, lo sens, lo sinhe. D’ont l’escafanta.

Art 6- Per que, a luòc de reconeisser tanben qu’un enemic de las lengas, e benlèu lo primièr enemic de las lengas, es pas l’egemonia culturala-economica-politica de tala lenga o tala lenga, mas d’en primièr la pensada que redusis lo lengatge d’una lenga a la lenga, e que sompartis la lenga e l’art, de la cultura, de la societat, de l’etica, e del politic per o veire pas que sos l’angle de son isolament- sens far l’estudia tecnica de sas fonccions, de sos fonccionaments que en tant que tala, ten sa legitimitat dins son quite òbject, a las condiccions de ne coneisser los tèrmes .

Art7- La reconaissénça de l’identitat per l’alteritat suspausa la de l’identitat coma pluralitat interna e coma istòria e non coma natura.

Art 8- D’aquel biais, cal prepausar un ensenhament qu’existis pas e a preveire a totis los nivèls, coma una novèla forma d’educacion civica), de la teoria del lengatge coma reconaissença dels rapòrts entre identitat e alteritat, entre unicitat e pluralitat interne, es a dire coma una poetica, una ética e una politica dels rapòrts interindividuals, interculturals, e internacionals. . O poetica, etica e politica devon èstre inseparables, a riscar senon de tombar dins lo modèle tradicional. Ame son insufisençia , que mantunas personas veson pas e que ne cal prendre consciença.

ART 9. Aquel ensenhament de la teoria del lengatge coma teoria d’ensem dèu donc trabalhar per reconeisser, jos lo modèl tradicional e dominant del sinhe ( ame tota sa coherénçia lenguistica, antropologica, filosofia, teologica, sociala e politica) lo trabalh del contunhum coma trabalh del còrs dins lo lengage, del subjèct sus la lenga, las invencions de la pensada sus las lengas, e coma interaccion, inseparabilitat e istoricitat radicala del lengage, de l’art, de l’etica e del politica.

Aqueste experiença de pensada permetriá de milhor situar los problèmes ligats a l’alteritat e a la pluralitat comunement recebudas coma sonque externas, e de las mostrar tant externas qu’internas.

Art 10 Contre la coeréncia renhanta del sinhe e de la sola pensada de la lenga, i auria de pensar, reconeisser, ensenhar cultivar una contra cultura, una contra coerència, la d’aqueste solidaritat e interaccion entre las categorias de la Rason que tota una istòria de la pensada contunha de tener per eterogènas e separadas, que ne’n testimonian a l’encòp l’istòria meteissa de çò que sonam las sciéncias umanas, e las nòstras disciplinas universitaris que ne son sortidas . Una vertadièra critica de la Rason lenguistica.

Om podriá e òm deuriá alara milhor comprendre e ajudar los bilenguismes e los plurilenguismes, segond cada sicut cultural, en los situant dins una pensada de la pluralitat interna, de l’etica, de la pluralitat dels subjècts . Cò que la sola justaposicion de las lengas permès pas d’o pensar.

Art 11 Que si la conaissença de la pluralitat de las lengas se fa pas que per la politica del sinhe, al luòc de se far dins la teoria de l’ensem del lengage, ne pòd que demorar que dins l’oposicion entre identitat e alteritat, dins l’esclafament de las minoritats per la sola fòrça de l’economia-politica. Esclafament qu’afavorisa las vengudas dels terrorismes particularistes.

Tant val milhor de parlar de lengas-culturas que de lengas, per mièlh concebre e aparar las valors que son creadas dins elas e que ne son portairas – valors antropologicas, artitisticas, etnicas e politicas.

Art12 : La question de las valors implican de demesclar çò que trèbla la nocion d’inegalitat de las lengas . E que necita de considerar, puslèu que de postular dins l’abstrach sonque ( lo « democrata abstrach » de Sartre l’egalitat de las lengas entre elsas.

Art13 : Es incontestable que totas las lengas, comprèsas las que son parladas per las populacions gaire nombrosa e fòrça localisadas, coma tot çò que se rapòrta a una lenga, son egalas entre elas al sens, ont tota lenga emplena totalament las fonccions lenguisticas d’una lenga, per pensar, sentir, comunicar, viure dins una societat donada.

Art 14 Mas dos factors venon trebolar aquela nocion primièra de l’egalitat antropologica de las lengas . E aquelses dos factors sont de menas completament diferentas, que cal pas los mesclar, per que s’addicionan pas .

Art 15 : L’un es la potencia economicò-politica d’un ensem nacional, o teologicò-politica, e que s’impausa coma una trans-lenga de comunicacion pan-nacionala o internacionala. Aital, coma potencia teologicò –politica, l’arab dins Egipt ten al cors dels sègles escanat e enebit la lenga còpte coma una lenga veicularia, en la demesissant al ròtle lindament liturgica. L’economicò-politica es ara representat per la mondialisacion de l’angles de comunicacion.

Art 16. Mas un autre factor de supremacia culturala e d’expansionisme, o de durada dela de la durada dels empiris, aquò’s l’invencion dins tala o tala lenga de valors artisticas, eticas e politicas. Dins aquel cas, son aicestas valors que fan l’espandida e lo prestigi d’aquestas lengas, per dela tota nocion de comunicacion lenguistica, locala, regionala o planetari.

Art 17 : Son alara aquestas valors que fan çò que son vengudas aquestas lengas, son las obras mairals, e pus las lengas . Aquel fach es pas discutable istoricament, mas a ren de comun, ni ame çò qu’es e çò que fa linguisticament una lenga e tota lenga, ni ame la potencia dels empiris economicòs-politics . CAL QUITAR ARA D’ATRIBUIR A LAS LENGAS ÇO QUE VEN DE LAS OBRAS, MEME E TOT JUSTE SI LAS VALORS CONSTITUISSON UN APORT ESPECIFICA A TALA O TALA LENGA, AL PUNT D’I ESTRE IDENTIFICADAS .

Art 18 : Aquelas valors podon s’universalisar . Las valors politicas de la « Dicha dels drèches de l’Òme « de 1789, o la lutja per la vertat contre lo manten de l’òrdre, per l’afaire Dreyfus, an plan simbolisadas e universalisadas la lenga françèsa, mas del meteis biais son pas lo fach de la lenga françèsa, e podon se dire, tanplan, dins d’autras lengas e en tot luòc.

Art 19 Es parièr per las valors esteticas, eticas de las obras literarias e de las obras de pensada. Qu’an per resulta que d’unas lengas son mai renomadas que d’autras.

Art 20 : D’aquelas resultas de supremacia, s’endevengan l’idèa de superioritat d’unas lengas que, dins e per causa de mescaldis entre la lenga e las creacions de la pensada o las lutjas, o las batèstas de la pensada qu’an faches tala o tala cultura. Aquestas valors non dependon pas de las lengas en tant que lengas. Mas l’istòria culturala que las i associan inevitablament permès pas, a ela sola, de de reconeisser que son d’obras de lutja, d’uns còps d’un nombre pichon d’òmes contra sar propria colectivitat, e que fan qu’òm atribuis a la lenga cò que se faguèt ame ela amai d’un còp poeticament contre ela . Dins lo renegadis de l’escrivan per sos contemporanèus.

Art21 : Aquels esclairages son capitals per par atribuir a una lenga d’unas vertuts de natura, çò que situa lo miti de l’engenh de las lengas. Mas tanben per redusir pas lo langage a de la lenga e encara mens a de la comunicacion. Tendencia novèla que cal denonciar.

Per causa d’apàuriment de la pensada, de mejans, qu’aquel reduccionisme impausa e qu’afortisson los enantiments tecnics de la comunicacion. En amagant qu’aquestes enantiments foguèssen una causa de regression e de barbaria.

La pensada del lengatge coma teoria d’ensemble es çò sol que pòd permetre de contrar los efaches tòrçes de la pensada de las lengas coma de natura – coma d’engenh, per la remembrança de longa dels ligams entre specificitat e istoricitat . Istoricitat radicala.

Art 22 Aital la fòbia de l’angles en françes pòd milhor pareisser coma una desconeissança del caractèri istorica dels manlèus, de lors tèrmes, lexicals e sintaxics. La desconeissença d’aqueste caractèri fa lo renèc dels manlèus e dels contactes, al nom del purism, que suspausa a l’encòp una desconeissença de la quitia istòria de las lengas, un passadïsme, donc un academisme, una nocion d’aflaquiment ( variabla per Gobineau, aflaquiment del françès començèt al sègle XIV, per d’autres al XIX sègle ; per d’autres, lo françès d’ara es un cap d’òbra en perilh que quitan pas de n’anonciar la mòrt.)

Art 23 Autre causa qu’aquesta fòbia puriste es la caponariá etica e politica que fa que d’especialistes renoncian a parlar dins sa pròpria lenga e contribuon a la massificacion comunicacionista.

L’atribucion a la lenga sola de las vertuts ligadas a una istòria , del meteis biais s’engana d’engenh e mostra a l’encòp quand tenon pas cap d’engenh los aparaires del françes.

Art 24 D’un punt de vist d’una teoria d’ensemble, òm pòd al contrari remarcar doas causas.

L’una es que lo mai grand perilh per una lenga es pas l’egemonia d’una autra, même e encara mai se aquela egemonia es pas sonque qu’ economicò-politic, lo perilh major ( consequéncia de la reduccion del langatge a la lenga ) es la pèrda de creacion de valors (artisticas, eticas, politicas) per los que la parlan . Absencia de creacion egala traïson.

Lo grèg classic e l’ebreu biblica son los quites exemple que las lengas, que l’una l’ebreu, tenguèt jamai cap d’importançia politica, e l’autra que l’importancia subrevisquèt pas a l’empiri d’Alexandre, an agut e tenon encara lor importancia transistorica que per las obras de pensada que foguèron estadas produsidas dins aquestas lengas. E son las òbras, las invencions de la pensada que faguèron qu’aquestas lengas son vengudas portairas . Que son pas las lengas, consideradas coma lengas, qu’an produsidas las òbras. E même quand l’esta de la lenga es ancian, o que la lenga passa per mòrta, coma lo latin , la paraula, ela deman viudanta.

Aital lo latin qu’òm diguèt mòrt al sègle XVII, e lenga sonque dels saberuts entre elses( e las tèsis al XIX sègle s’ecrivian encara en latin, la de Jaurès per exemple), òm pòd pas dire qu’es una lenga mòrta ( luòc comun que torna prendre praquò un obratge novèl . Lo latin o l’empiri d’un sinhe XVI-XX sègle de Françoise Waquet Albin Michel 1998) Se Francis Bacon, Hobbes, Descartes, Spinoza, Leibnitz inventan sa pensada en latin.

Mas l’arameen que tenia a l’epòca pòst biblica una importancia comunicacionala transnacionala existis pas pus que dins qualques vilatges. Quand als grands empiris d’alara, daissèron pas que de vestigis arqueologics.

Art 25 Cal reconeisser una istoricitat a la sentida dels rapòrts entre las lengas. Aital i a una patz de las lengas vernaculariás a l’edat mejan, dins Euròpa, dins la transnacionalitat del latin. Puèi una guèrra de las lengas contr’al latin, en seguida entre elas dins Euròpa al sègle XVI . D’onte sortiguèt l’universalitat del françès dins Euròpa acomptar del sègle XVIII . D’ont la lutja de la Revolucion françèsa contre los « patès » ( mesclant indistinctament los dialèctes del françès e las autras lengas – lo breton, lo basc) dusca dins la III Republica . Quand a la francofonia d’ara, multiplicitat del françès dins lo monde, es pas pus compatible ame Rivarol. Tot aquò demanda tanben d’èstre pensat tornamai.

Art 26 Es segur que lo sens de la pluralitat interne ( e tanben externe ) – lo sens, al sens de la sentida d’una necessitat e d’una cò- presencia – es novèl, e solide ligat a l’istòria de las decolonisacions mas encara torna als rapòrts entre lo romantisme de las specificitats e los nacionalismes que ne representan la politisacion.

Art 27 Praquò aquel sens de la pluralitat pòd el meteis èstre regionaliste e nacionaliste, enclavat sus el ( e el meteis revertant, a pichona escala, l’esquèm de la pensada de la lenga) , sia pluraliste, es a dire se realisar coma la reconaissença de las pluralitats internes, e de la pluralitat de las indentitats ? Capable d’una teoria d’ensemble.

Art 28 Del moment qu’òm reconeis que la desaparicion d’una lenga pòd èstre deguda al chapla d’una populacion, sia a un esclafament cultural, clar que l’aparement de las lengas es pas qu’un problème de lenga, mas la reconaissença de l’interaccion entre la teoria del langatge, la teoria dels actes de la pensada, l’etica e la politica.

Art 29 Senon, ço que rènha estant l’eterogeneitat de las categorias de la rason, l’etica sola es despoderada, la politica sola es toto poderosa, las causas de l’art son pas comprèsas coma la milhora parada de las lengas, e las lengas son redusidas a de mejans de comunicacion, solas s’espandisson e escanan las autras lengas las que comunican lo poder economicò-politic.

Art 30 Conclusion paradoxala : - mas lo trabalh de la pensada es de mudar los paradòxes en truismes de l’avenir- çò qu’importa d’aquel encadenament de rasons es que l’aparament de las lengas es pas la pensada de la lenga, mas lo ligam qu’es fach entre l’utopia de la pensada del lengatge, lo ligam entre lengatge, art, etica e politica coma teoria d’ensemble . Es a dire un ensenhament obligatòria del sens del lengatge .

Text prepausat al Forum de las lengas( Claude Sicre) lo 28 de mai 2008 Plaça del Capitòli a Tolosa Per

Autor : HENRI MESHONIC ; poèta, traductor e ensatjaire, traductor de la Bibla.

Professor emeriti a l’Universitat Paris 8

Darrièr obratge : « Hugo la poesie contre le maintien de l’ordre » Maisonneuve et Larose.

samedi 21 juin 2008

Petròli


Que sem contents de tocar lèu la pension. Q'ame lo prètz de l'essença nos metèron de cuòl.
Aremarcatz que d'unes amic crompèron d'autòs pichonas , que tenon una mala tant val dire coma un caddy. E que se per astre volètz prendre amai qu'un paq de lach, un paq d'aiga , quatre kilòs de sucre e ben te demòras pas qu'a dire a la femna de tornar a pès . O de me'n tornar a pès que me resta pas gaire de punts sul permès.
Per dire que la vida es bèla lo senat ven de nos agantar e los academicians se cagan dessus , que crenhon de pèrdre lor rason de viure.
Cò que pròba mai que tot , que soi pas qu'un nèci ; qu'aviai cregut qu'una pòrta enfin se dubrissia.
E ben paures an jurat de nos escarnir.
A lèu totes a l'ostal de long sejorn.

jeudi 19 juin 2008

Senat, Academia , e OCCITAN


Sus una paret de bricas rojas Una claveta rotla son uèlh . Als darrièrs rais del solèlh quand l'azuèl de sang s'iranja Un crid long tinda dins l'aire Lo d'un regent embelinaire Sas paraulas franchimandas, Rajan espessas de son estrada L'ora oblidada, al ser vengut Plegada sul quasèrn "ponchut" Susa l'escolana republicana Per dire al regent , que l'escolana; la tua
Escalsis sa dicha tolosana,
Coma un crimi , que volon lèugièr, coma pertot onte son passatas d'esquèrra o de drècha, de pertot de crimis "a la traça leugièra". Saupra de nòstra eime demesir A boldre ressons, a pluèja sovenirs D'amor, de fèstas,de poesias De mots ligats en ramelets Qu'om s'engruna en chipelet. Talas las gotas ploran la pluèja
E fan clavar las parpèlhas
Per capvirar nostre azuèlh, Que fagan al cèl levar los uèlhs Per recaptar lo mot d'amor De la rima d'un trobador. E eissugar entre las cilhas Coma una gota de rosada , Qu'alisaria al long d'una èrba Qu'un pè ne podria pas prautir. Sus las serras, als camins tòrts Grèlhan las lausas dels nòstres mòrts, Son ficadas las peires blancas de sal; Lo nom escalprat jos la mofa. D'òmes d'oc que trepejèron sens fin En chucant sa plagas sanhosas Sens gingolar de son talent Las dichas prendran son vam Sus las pots, que vengua la fam . Mas a la fin que serem totes aici sul cai. A comptar dins los rais de luna las belugas de posca movedissas . E vosautres , nos gaitarètz coma los viatjaires , ame los mocadors, a la fenèstra, per dire adiu. Coma pels d'estrangièrs sabètz, que cantan tròp fòrt, an tròp d'enfants, o se vestisson de tròp de colors...

dimanche 15 juin 2008

Pofre14

La causa blanca se sarrava d’elses. E Sofia qu’alenava aqui dessus qu'ausiguèt ges. Bob que bufava e s’escanava entre que l’alcool li rajava dins los uèlhs vesia plan la tuba un pauc diasprada, qu’alisava sul ponde sens produsir cap de bruch.

-aqui darrièr Te en re e re re……

Ausiguèt lo resson de sa paraula raufelosa. Benlèu dins sa paura tèsta. Tussiguèt sens arribar de parlar clar. Mas sos uèlhs parlavan melhors per el. Rotlavan d’esglai los uèlhons. Disian l’espaventa que li nosiá lo còl. La, darrièr ela, se teniá Pi1sang , que los espinchavan sens comprendre ren, de que fasián , aital , pel sòl , a gemegar . Sofia devinhètun pauc la paur de Bob. Pi1sang sentiguèt encara milhor lo plaser creissent e descabestrat de la femèla. Se demandèt se tant valiá pas la causir ela , se n’èra pas mai dinha de lo recebre. Trastolejèt sens saber qual vial prendre.

Bob contunhèt de grimacèjar. Sofia li soriguèt. I anava francament :

- e diga lo, que t’agradas la Sofia?….

Puèi mormorlejèt : « Vosautres los òmes sètz totes parièrs. Fasètz de minas mas qu’un còp que me coneisson... Alara s’agradan ...Soi pas la missanta bestia . Veiras qu’un jorn me mercejara…

- e òc que t’agradas mon bèl !!! li diguèt

E se clinèt per li empegar son sen en plen dins la cara. Lo Bob quitava pas de tussir. La popa bèla de Silvia esclafada sul morre, la popèla sus la boca. Li èra vengut impossible de parlar. Qu’èra pas de creire de tener una tala ereccion alara que tremolava de paur, que teniá la pèl de galina . Que podiá pas se capvirar de la causa. Que fasiá coma una sfèra de doas mèstres de diamètre darrièra Sofia ; que s’avançava sens tocar lo sòl, gaireben a mens d’un mèstre d’elses. Que que foguèsse, aquela mostra podiá pas volontar de ben. Li aviá parlat drèchament dins lo cap alara que s’arrapava dins lo conduch de las escobilhas. Dich que li montariá al cervèl sens i far de mal . Que veniá en amiga. Qu’èra contenta de lo trobar. Per qu’ èra plan dinhe de li servir de « destrièr ». Qu’èra d’una raça elegida , eternala, que superava l’univèrs. Que totes dos anavan renhar sus aquel tròç de Via Lachosa. Que perdriá pas a l’escambi. Lo benastruc qu'èra!

Que lo farai emperador del genre uman.

Mas a flor e a mesura que soscava Pi1sang dobtava . « Consi aquela traça de creatura capitèt de tuar Pi2song ? Èra pas de creire ! Un mistèri..»

Cal dire que Pi1sang èra un pauc demesit. Per arribar dins aquel membre deguèt de virar dins lo labirint dels conduches de ventilacion, e subretot s’encapar dins una mena de fendascla que superava pas très centimèstres, jos una pòrta de la sota. Entre que passava la pòrta s’èra tampada e i aviá daissat la mitat de son èstre leugièr. Es a dire que l’autra part, la que servava pas de nogal , al moment del malastre , èra mòrta sul pic . Que los Pi avian totes al dedins una part, un pauc mai densa, a pron pena, mas onte se trobava lo « còr » o «l’ arma» , un boçin de nivol que recaptava los organes essentials de la vida d’un Pi.

Montèt un cridal:

-« mas qu’aime aquò mon taissonon » cridèt Sofia.

E Sofia calvacava de milhor , d’un moviment pron sèc, pus fòrt, coma o fan los corraires de l’amor. E Bob plorava de joià tot en sachant la fin pròcha. Sabiai plan que la bèstia soscava , trastejava. Decelava que l’òrra causa tardaria pas de sautar sus Sofia puèi sus el.D'un biais s'enganava lo Bob que la bèstia lo volia pas qu'el.

Sofia la primièra sentiguèt l’èrsa giganta raja del sèu dardalhon, li clavalar los rens , dins una escorsa destimborlada.

ven , oc ven , pren me O OOOOOOOcccccccccc.. »

Bob sentiguèt l’ala de la paur li pulsar lo còr, e la potençia del geste de Sofia que l’entraïnava contra son grat, que li fasia carabisondar e lecar la popa susanta, e agantar la man que l’alisava al menton, e dire las paraulas falordas, e gemegar coma lo nen que cerqua de s’aparar d’un perilh, dins la nolor prigonda de la maire. Oblidèt la dolor de l’esquina e las mans estacadas adormidas que formiguejavan al cap dels dets , que lo correjon las sarrava tròp fòrt.

OC OC OC .........qu’es bon… » mormolhejèt…

Ara Sofia i anava coma una ressegaira mestrèssa, una fustièra de las grandas, ame de « ...A... O.... A.... O…. » que revertavan un pauc lo bramal ridicul de la sauma, entr' qu’el, l’ase de prumièra li respondiá « O…A…O…A…O…A »

Aital arribèron al cèl. Butèron son planh. Que ren podiá pas pus arrestar la maquina poderosa que mena la destinada umana. Dansèron lo branle del còrs mentre que Pi1sang escotava lo son creissent de lor drudaria, susprès de sentir s’arrapar las ondas poderosas, de quicòm d’a fons desconegut de la sia raça e, de mervilhos a l’encòp. Una mena d’ondas cosmicas divencas, que gisclavan de mai en mai pròchas, d’aquelses dos èstres pichonèls, que n’èra complètament estabordit.

Imaginatz qu’aquela dansa revertava un pauc la granda fèsta de la reina , la de l’acoblament que se debana qu’un còp totes los quatre sègles…

Alara se diguèt Pi1sang que veniá de ganhar lo grand prètz. Que jamai voldrian lo creire , mas que venia de capitar son grade de ¥® e benlèu quicòm mai.

Un gauch prigond lo trapèt , que li donèt una polida color roja. Se jetèt sus Bob e dintrèt per l’aurèlha d’esquerra, entre que Sofia gulava plan fòrt son plaser de viure , cap en re, sens veire lo fial menut de la nivol blanca que se ficava a l'ausidor e, butèt , sai que cinq segondas abant de traversar.

Bob sentiguèt la descarga electrica li correr al long dels nervis.Ne’n foguèt esblaugit, çò que donèt a sa pichona mòrt, una mena de sensualitat sens parièra. Jamai òme aura de coneisser tala voluptat. Un tal coït es pas possible d’atenger sens tombar estabanit. Una explosion blanca darrièr las parpèlhas al dedins. Un tròn grèu que desmarga los sens. Un còp de canon. Un fuòc d’artifici gigant. D’un biais Sofia solfinèt puslèu que sentiguèt dins la sia carn, aquèla butada quasiment divenca e inausida; que cridèt d’a fons subragudament « Oï Mon Dius… »

Per Bob praquò foguèt la darrièra vista . Arriva davegadas que l’arma monta al cèl pas qu’una segonda mas que ne’n pogue pas dabalar.

Per Pi1sang foguèt la darrièra sentida tanben. Sens o saupre Pi1sang èra tombat dins una engana mostrosa, per un PI , quicòm coma una tenda enjertabla, una traponèla a Pi. S’èra jetat dins la gula del lop, alara que cresia de trobar un tresaur. Aital que venguèt momia.

Per comprendre cal aprigondir un pauc la natura d’un PI. Una nivol avèm dich. Oc, mas una nivol coma un part de l’espandi, traversada de mantunas ligasons electro-manheticas ; ame al mitan, un nogal pichon de pensadas lindes, de vèrbs e, capablas de jetar coma d’unes ponts, de cadenas virtualas, mas tant solidas que las vertadièras, cap a d’unes sistèms nèuronals, per s’i mesclar , los amiadar e los utilisar, per toca de comandar un èstre de sang e d’òsses. Per aquelas linhas manheto-electricas los Pi capitan de recaptar los messatges electro-quimicas que caminon dins los còrses, los analisan e los modifican per los menar per son profièch.

En dintrant aqui al moment que los amoros coneisson l’orgasme, Pi1sang se trobèt subte près al mitan d’un camp de fòrças grandassas, que cap de « cervèla » de PI pòd matar. Jujatz la tension normala, entre las ligasons d’un Pi son de qualques nano de nano d’electron-vòlt, alara qu’al moment de l’orgasm la tension neuronala umana subrepassa lo nanò vòlt. Cò que fa que lo paure inocent que veniá de se jetar a la ventura, veniá de recebre 1000 fes mai que çò que pÒd endurar de costuma un PI, mèsme a la fèsta de la Reina , se per astre i es convidat, fèsta que se debana pas qu’un còp totes los quatre o cinq sègles.

Tot aquò Pi1sang o pensèt. Coma pensèt espaurugat que l’uman èra una mena mai que mai pèrilhosa per la sia raça, una trapa mortala. Aquelas pensadas sornas de mens de un millième de segonda desapareguèron subte. Que Pi1sang tornèt sul pic qu’un nivol de nonren.

S’amolonèt coma un gromelon al pus prigond de la cervèla de BOB e oblidèt dusc’al sens prigond de sa quista. Venguèt mens qu’un « ren », abstraccion malaisida de mostrar quand s’agis de la raça subrenaturala dels PI. Aquò's a pron pena se podrai parlar d’un èstre quand vesiam a la paura causa rufa e acroquonida qu’ès venguda.

Bob moriguèt pas … mas sai qu’auriá tant valgut qu’o sia. Que subte tombèt dins lo necitge. Que tanben petèt un plomb. Sosrisia de longa , sens res o veire , mentre que la Sofia l’agachava :

- t’agradèt e, mon poleton , o que se vei plan que t’agradèt galinon… I tornarem vai…. mas cal pas que la sòrre o sapia…

Doçament lo destaquèt. L’autre la badava sens dire un mot. Li bufèt en risent : « E ben revèlha te ». E li tapotèt las bregas , e encara mai fòrt sens que l’autre donès sinhe d’inteligençia.

-« leva te ara …. Mas de que me fas … » li diguèt

Quicòm la tarufava dins l’agach de Bob. D’uèlhs de caluc OC BEN . Subte laguiosa. Om auriá dich un fat.

espèra un moment, te me’n vau cercar de vestits per tu… »

Sofia se vestiguèt ela lèu lèu e sortiguèt del membre espaurugada.

Bob demorèt jagut pel sòl, sens bolegar un artèlh tal un pòrre !

Un detalh praquò mas consi dire un detalh ? Era demorat arquat d’a fons. La dintrada de Pi1sang li avia statufiat dins la sia postura, e clavelat los nèrvis dins sa semblança d’amoros gigant,que son vièch èra demorat tal qu’èra , quilhat coma n’i a gaire… Bob la quica ficada. Paure el!

Decont èra lo Bob ; se soscitava pas pus de ren. Pensava de ren. E raisvava de ren. Qu'aital vengut, aja poscut servir de porta drapèu. Mas que saviá pas pus ont penjar sa bandièra , o puslèu son lum…


vendredi 13 juin 2008

Sus las parets de la cambra

Sus las parets de la cambra

De lums mescladas fan lor jòc

E crama lo film expausat

Los negatius sus las parets

De nòstra joinessa inchalhenta

Al mès de mai giscla un crid

De ta boca trantalhanta

Tròp laguiosa, tròp valenta

Dels laguis menuts de la vida

Tròp parat lo punh rufat

Sus la fotò tu la rebèla

La tèsta coifada de nivols

Entre totas la mai bèla

68 annada reina de las amors

Del nòstre raisve sebelit

Volguèri cantar la mia pena

D’unes mots per te desconsolar.

Del mai grand del mes de mai.

Que podràn pas jamai trapar

Las tacas rojas al cel de lièch

Traces petasses dins lo vent

Per estorrir la sang preciosa

Rams de flors, girofladas e rosas

De los que tomban dins l’oblid.

Ame lor cant de libertat.

Que la paraula ne’s un crid.

dimanche 8 juin 2008

Lo roman de Jaufre. Lavaud e Nelli

Que la paura Brunissens ven de coneisser que Jaufre se neguèt... dins una font, alara qu'èran tores en rota per s'anar maridar al castèl de Carduèlh.
Assag


-Dòna ausis dire que ne'n soi enrabiat,
qu'en la font Jaufre s'es negat
-Santa Maria ! E consi se pòd?
Ièu me'n va negar tanben,
Que jà , per Diu, sol non sera mòrt."
E s'en va tant coma pòt aila
Tota esglasiada corent
E de dònas mai de cent,
la seguisson tant coma pòd, caduna,
Mas non podon la sèguir, pas una
A quand foguèt a la font, se crida:
"Ont es Jaufre? " puèi es sautada
Aila, pès junts d'un geste subte,
Mas lo sèu senescal la pren
Per los pèls que son espandits,
Aital com' òme aluserpit
E la trais defòra per fòrça.
A amb aquò lo cridal s'afortis.
Aital veiratz donzèlas plorar,
E donas planger e cridar,
E rompre caras e cabèladuras
A cavalièrs e a donzèlas .
" Jaufre, Jaufre" dis Brunissenz,
Mèstre de totes bons ensenhaments,
Franc cavalièr e amoros ,
Mai que totas armas, poderos,
Qual vo tuèt? Om saupra me dire?
Per Diu, degun poguèt vos aucire
Sens traïson o sens falsièra
Tant en vos tenia de proësa.
Jaufre, ièu odiosament enganada
Per vòstra mòrt.
Mal aja Vida
Que de vos sègre ren me reten,
E Mal aja Mòrt que degun non ven.
Mòrt e ont te poiriai seguir,
Que tu non vòl a ièu venir?
Mas consi te pòdi demandar ?
Es pas ame Jaufre dins la font?
Oc i sias , non me'n cal dobtar,
Donc me'n vau tanben m'i jitar."
E se lèva coma enrabiada
E fòra se seria plan jitada,
Quand lo senescal la reten,
E Augier a l'escorsa que ven,
Qu'a pena l'an retenguda.
E ela crida:"Dius , ajuda!
Amic Jaufre , ont es anat?
Francs cavalièrs e ensenhats,
De totas qualitats complits ,
Vos portaviatz al còr escrichs
Tots los bens que nos servavan
Jamai sera òm que vos valga
Vos m'avia mon lagui levar;
Mas al pièger m'avètz tornada.
Mas m'avia un grand gauch donat.
Ailas , tant pauc m'a durat!
Mas la pena m'aura durada,
Que totjorn mai , viurai laguiada,
Amai sera fòrt corta ma vida."
-" e tant que far del punhs sarrats
En las dents , que las far sanhar,
E sa cara a esquinsar
E arrencar sos pels saurs e plan.
Mas Augièrs li vai prendre las mans ,
Que tot en plorant la castiga :
"Bela dòna , per Dius , quitatz!
Ajas de vos mème pietat,
Qu'aital ren fa profièch a Jaufre,
Non volètz aital i morir,
Qu'entre sos braçes li cai estavanida,
E una lega poguessètz cavalar
Dabant que torne de parlar.
E puèi diguèt: " Amic ont es?
Mòrt o viu vos vòl veser,
Baisar , abraçar e tener."
E puèi se buta la cara tant
Que la pèl se fend e la sang raja.
Apèp se laissa caser pel sòl.
Jamai degun menèt tal dòl.
E lo senescal tot en plorant
E Augièrs fan de la consolar,
E de fòrça l'an menada.

jeudi 5 juin 2008

Pofre....

Lo Pofre traçava dins l’iper-espandi. Era dintrat dins una distorsion majora creada per un camp de Pòrta-Magelan, l’engenh de son trobaire, que començèt de comprendre , lo benefici que se podiá tirar de la subraconduccion. Per totes los neofites , la fusada dins aqueste sistèm de propulsion , podiá reverta lo comportament d’un object , quand sarra de prèp lo zerò absolut, que crea de longa son camp electrò-manhetic dabant el , levat que l’abaissament de la temperatura , dona a la matèria des proprietats particularas, una « mèna » de porositat que fa que , tal l’elium liquefiat que passa al travèrs de la porcelana, la fusada e sos estajants passan tanben dins la deformacion de l’espandi temps, çò que permès de viatges, que senon serian impossibles , per qué durarian quauques milenaris a la quitia celeritat de la lum…E que l'òme viu pas tant vièlh ...

Sofia ne’n savia çò que s’ensenhava a l’escòla. Tot aquò la daissava de maubre.

Soscava al comandant, al mejan de l’amiadar. Ne vesiai pas qu’un. Una relacion sexuala totala. Caliá esperar son retorn. Caliá que torna senon Vertolhon mancaria pas de los virar totes dos tre l’arrivada. Sul pic que los fariá arrestar manu-militari . Cò que fa que lo Bob aviá pas lo drèch de se comportar aital , d’un biais complètament irresponsable, mancar l’ora del rapòrt e per qué pas se fugir ame lo Pofre , e vendre la cargason a d’unes pirates. Non aviá pas lo drèch moral de la tirar, dins una mena de suicide colectiu. Aviá pas seguida totes aquelses entrainaments , aquestas annadas de formacion per acabar la carrièra dins un preson d'un monde crudèl. Anava pas sacrificada sa joinessa, èra pas nascuda per finir dins un trauc poirit d’una planèta periferica de la Via Lachosa .

Solide que s’amagava lo salòp. Per la far virar en borrica. Que se mostrava pas, lèu, son nas al Vertolhon , lo còp venent , alara l’anava li copar, per lo mostrar a la sia plaça. Mas ont podiá èstre aquel c... ?

Amai aviá la Silvia sus los braçes. Mas consi èra estada tant bèstia de l’embarcar , la pastorela espaurugada , la santa que totes trobavan bèla , dolça, inteligenta, aluserpida , dubèrta e qu’aviá pas sonque capitat lo diplòme de l‘escòla prumièra . E ela Sofia , tant brava , tant c...per li dire fin finala : « ven Silvia , ven ; arisqui ma plaça , mas aquò’s pas grèu , dètz annadas d’estudias ficadas a l’aiga arrisqui sonque. Per qué? Pas que n’aviás envèja tu, la bela tortora, per prendre un despart novèl, alara qu’a jà tant de mal de te levar de matin per dejunar, qu’auriá pas jamai deguda te sarrar , a mens de dètz quilomèstres d’un astrò-pòrt , e que ièu brava c... ajèt pietat de tu , coma totjorn , coma òm planj un eiriç a l’abroa d’una rota, una alausèta tombada pel sòl , una ajuda comandanta getada en preson…

Se sentiguèt la rabia montar. E Sofia se diguèt sul pic de se bolegar las cambètas , e se decidiguèt de furgar pertot , d’i passar la nuèch se caliá ,de lo descavar coma un raynal , un ors, un rat , un conilh , una sèrp, una sala bèstia qu’amenaçava fòrça son avenir.

E li venguèt l’idèa de començar per l’estage naut, per cambiar. Sul pic sonèt lo monta-davala. E quichèt lo boton del cinquen , l’estage de la sòrre. Passèt dabant la pòrta sens far de bruch, puèi se revirèt per l’agatchar. Ame la lampa escairèt la cara de Silvia que se dormissia dempuèi bèl briu, los punhs sarrats coma una nena. Que preniá de potingas per trobar la sòm. Òm auriá pogut tirar al canon sens la revèlhar. Sofia aviá fach mantunas depressions la paura , e se fasiá totjorn seguir una saca de medicacions de tota mena. Li preniá totjorn l’envèja de veire un mètge a quna ora que siaga de la nuèch o del jorn . Èra iponcondriaca. Èra totjorn dolenta. E voliá totjorn garir sul pic.

Se mordiguèt las pòts de colèra tornamai. Quna idèa de l’embarcar ? Que soi nècia, paura de ièu !

Sortiguèt sus la punta dels pès.

I avia uèch portas dins lo corredor. Tres dubrissian suls tablèus de las instalacions electricas , los fluides, los sistèms de ventilacion… Sofia passèt la pòrta roja de la cosina . Avisèt los demai dels repais de Silvia. Aviá ren minjar la colomba . Dubriguèt lo refrescador del bar e trapèt una botèlha de oisqui e se la chuquèt al còl. Una abituda que la preniá mantuns còps aquestes darrièrs temps… Se siètèt d’escambarlhon, i tornèt un còp , e s’eissuguèt las pòts. Decidiguèt de servar la botelha que li empescaria pas cap de far sa tornada de recerca del senher Bob. Teniá l’alcool mai que d’òmes . Li èra arrivat de se chucar un litre de vin sens sentir mai, qu’un leugièr mal de cap al matin. Un treble passagièr comprenable per una femna. Un amic li aviá dich que teniá un fètge inoxidable.

Aprèp cinq minutas, sentiguèt la calor planfasenta, montar de son ventre, e la leugièra enebriagança li virar lo cap, d’una color bèla de ròsa , que li fasiá plan de ben. S’esclafèt en sortent del membre. Arriscava pas la Silvia de se petar una monina, la santa, qu’èra totjorn piucèla de segur. A si qu’un jorn èra sortit ame un traça de poèta que fasiá rimalhar sortidas ame emorroïdas, çò que li donèt una brava ventrada de rire, quand lor legiguèt sa poèsia mème, qu'a la paura li agradèt pas…

Butèt la pòrta bruna ; de la sala del mirador galactica. Agachèt lèu sens tròp s’acaprissar. Un membre long ame de rengadas de siètis, un amfiteatre virat al grand veiral que dubrissian, los conferencièrs un còp èra, per explicar lo viatge , lo còsmòs, e qu'ara servissia pus a ren .

Arribèt a la pòrta orange dels suenhs infirmièrs ; condemnada depuèi bèl briu. Pesèt sus la ponhada sens poder dubrir. Mas per de qué èra clavada ? Se sovenguèt que la pièça èra vuèja e la clau acrencada al tablèu, al cap del corredor. Trastolèt una seconda avant d’i anar. Puèi bufèt un còp, e prenguèt cap a l’armari. Vejèt que la clau de servici i èra pas mas, que per contre, lo passe èra demorat penjat a la sia plaça , ame sa pichòta etiqueta jauna. Una pichona votz li diguèt qu’èra sus la bona pista e que quicòm trucava. Lo prenguèt. Beguèt encara a galata. Se revirèt a mai de l’autre costat.

Virèt la clau dins la sarralha e butèt la pòrta. S’arrestèt per escotar.

Creguèt d’ausir roncar. Afustèt l’aurèlha. Solide que qualqu’un roncava aici. Faguèt la lum. Manquèt de s’acuòlar. Lo Bob jagut pel sol sus l’esquina las mans estacadas dins l'esquina. A mai lhabrava lo saumas.Pròva qu'èra pas sola a chimar. Bob se bandava donc.

Sofia remirèt lo tablèu un momenton. Puèi l’IDEA li venguèt e ne risia en prenent lo monta-davala. Que dins la sia cabina prenguèt la camera, e una colcèra vèrda per s’aparar dels rebats , que te mascanhan lo melhor film en un ren de temps. Sofia tenia sa venjança , son assegurança vida e son bilhet de retorn.

Montèt tornamai a l’anciana infirmaria. Ame un cisèu se sarrèt del Bob que gemegava doçament. Dapasset començèt d’i copar los vestits. Coma èran totes arnescat de la combinason grisa de la SGTM , aguèt lèu far de lo despolhar. E lo Bob parpelhèjèt sonque pas. Quand foguèt nus coma un peis , Sofia penjèt la colçèra vèrda darrièr el, ame quatre tròçs de scòtch per far coma un fons unifòrma e antirebat. Bob mormolhejava totjorn. Sofia espandiguèt los vestits a l’entorn d’el.

Enfin pausèt la camera sul trespès per centrar melhor la scèna. Li prenguèt cinq minutas de tot aplèchar coma cal.

Benlèu que lo Bob èra un pervèrs. Sofia solfinava quicòm d’estranh. Que s’èra droguat ? Estacat las mans ? Vai t’en saber per de que far? Benlèu un ritual masò… Sens se poder destacat … Aquò explicava per qu'èra pas vengut al rapòrt.

Alara, aital , Bob aimava los juòcs sexuals… Anava èstre servit , assadolat lo Bob… Mas èra pas la tòca. La tòca èra plan de se sauvar, ame sa sòrre cabèca.

Roncava lo tipe com’un pòrc.Era borrut. Aimava pas los borruts del pitre.Li prusia los "pelses" del peitral. Sofia entamenèt de se desvestir. Aguèt lèu fach. Puèi se sarrèt d’el. Li fotèt un escopetal pel morre. Puèi un autre. Un plaser d’un biais. Teniá sa venjança.. Que dubriguèt pas sonque los uèlhs ? Quna vergonha ! Qu’aviá pogut chucat per èstre assucat aital ?

Li anèt mai fòrt , qu’a la fin l’autre rotèt e parpalhejant . Sofia li dubriguèt lo cais per i passar lo còl de la botèlha, mas s’escanèt lo comandant. Lo daissèt se remetre, bufar tres còp puèi i tornèt.

Mas li calguèt se levar per lançar lo film. Un pauc mai oblidava!

Enfin se revirèt a Bob ame un sorire triomfant e li montèt dessus d’escambarlhon. Lo comandant regassava sens comprendre. Fasia e ... e ... e... mas .... e

La filha li tornèt meisser d’alcool brutlant entre las dents. Tussiguèt sens poder s’aparar. Pieger una ereccion pichona nasquèt. La filha fasia monta dabala e s'agradava.

Mas Bob, tot çò que vesiá dabant el, èra pas qu'una nivol blanca que li quichava lo vièch…

mardi 3 juin 2008

La lenga desconeguda de Pahor: lo slovèn


La lenga desconeguda de Boris Pahor : lo Slovèn

Extrach de Marianne de mai

Auriá pogut , auriá degut èsser mondialament festejar. La fòrça de sos libres , la poténcia de son escritura ne fan naturalament , un dels escribans majors del sègle vingt. Fa una detzena d’annadas , son nom torna dins la tièra dels « nobelisables ». E , praquò, Boris Pahor solfina (sab ?) qu’anira pas jamai a Stockholm cuelhir los laurièrs que s’ameritariá son òbra.

« Boris Pahor, escriban triestan » se sona . Triestan solide qu’es. Nascut en 1913 dins çò qu’èra pas encara lo pòrt grand de l’Empire austrò-ongarènc , quitèt pas de cantar dins sos libres, los quites mai sornes, las beltats de la vila. Degun sab com’el far frenir las colors de l’Adriatica, rendre l’atmosfèra unenca d’aquesta ciutat , ont se crosèron los raisves de tant de romancièrs , de James Joyce a Paul Morand. Aqui es , a 95 ans passats , bon pè, , bon uèlh, bona aurèlha, que receb a la sia taula del cafè San Marcò, mitic establiment al sortilègi imperial, luòc de rescontra de tot vertadièr prosator triestan.

Las camisas negras espauragavan totes los que mai o mens representavan la « cultura ». Lo fascisme triomfèt.

Es aital qu'enebirèron lo slovène dins las quitas carrièras de la vila, que las autoritats faguèron escalfats los noms de las lausas dusca dins los cementaris e escalprats de noms escriches en Italian.

Mas l’escriban passèt las guèrras e entre la darrièra foguèt desportat dins los camps de Struthof , Dora, Dachau, BergenBelsen ? Ne’n tornèt trebat ; trebolat , espaventat de ‘l abjeccion qu’atenjèt nòstra fe dins la dinhitat e la libertat de l’òme »

E per el escriure dins la sia lenga mairala venguèt sinonim de resisténcia…

Mas mai encara de solitud e d’isolament

Sarrava los 77 ans quand foguèt publicat per las edicions de « La Table Ronde » e qu'arriba la debuta d’una reconaissença internacionala(aici aimaria plan de saber se Pahor es plan una descubèrta d'un editor françès , o l'edicion françèsa d'un editor estrangièr?). Qu’es reconescut per totes coma un escriban gigant. Levat que lo Slovène es pas gaire una lenga portaira, l’italian tanben, lo françès un pauc mai (aital o dis l'article de Mariane ).

Mas quand son los escribans glorios complètament desconeguts?.

Benlèu una critica de far a la « desclaracion des dreches e devèrs de la lenga e de la pensada de la lenga » de Monsen Menshonic.

Que Boris Pahor es un engenh , que porta son engenh a la sia lenga slovena.? De segur Oc. mal qual o auria sachut sens las "traduccions"?

Dons los quites eveniments que ne’n parla Menshonic , los qu’enauçan la lenga d’un païs , a començar per las obras majoras d’ escribans d’engenh son possibles qu’ame un cèrt nivèl de potencia economica qu’entraina una reconaissença internacionala. Senon se lo païs es pichon , e la potençia tanben , la « grandor « de la lenga grèlha pas als uèlhs de la comunautat internacionala.

De legir ; Pelerin parmi les ombres La Table ronde

La porte dorée : ED du Rocher

L’appel du navire Phebus