samedi 30 janvier 2016

Novèla ....La mort del paire (seguida)

La Mort del Paire  seguida....


Me soi estirat sul lièch estrech . Una cambra de monja . Neta, clara ; linda ambe una fenèstra que dubrissiá sus la carrièra ont vonvonejavan qualques camions. I a via una armari granda ambe un miralh. D'aicí estant podiái veire las meuna cauçaduras poscosas que trespassavan del cubrilièch e la valisa que badava sul ponde . Un parquet de garric pausat pel grand. Al plafon lo parafuèlh de castanhièrs ennegresit del temps. Èra pas de creire mas aviái pas enveja de me remembrar que tres garçons avian dormits aici , e que mon paire èra un dels tres .
Aquò èra una autra istòria.
Benlèu m'aconsomiguèt un brieu. La grand venguèt fregar la pòrta.
-lèva te ...
-.....
-se non dormiràs pas d'aquesta nuèch....
Puèi ausiguèri son pas menut demesir dins lo corredor , puèi sus las grasas de l'escalièr lusent.

Me seguèri . Me sertissiái lord, pesuc , trist.
La vida d' antan se n'èra enfugida. La maison èra venguda un desèrt. A la grand li èra tombada un mena d' aucelàs , ieu, que sabiá ren far de sos dètz dets. Me fintèri dins lo miralh. I vesiái pas qu'un pelucre , un esparnal . Portavi dempuèi mai de doas setmanas la meteissa camisa a carreus que presentava l' avantatge d' amagar la crassa del còl. Reversinavi las margas totjorn mai naut per la meteissa rason. Èri segur de semblar a un fustièr canadian . Las bragas avian perdudas las seus colors originalas. Las margas de las bragas m'arribavan a mièg pompilhs . Al nivèl de las parabèlas e del cuol la color avia virat al blanc. Mas sus las cambas e sul ventre se sarravan del castanh d'origina , mesclat de tacas negras, de la susor del viatge , e de tot mon caminament.
Èran las bragas del mes , ne'n avia pas d'autras per trabalhar.
La valisa clausiá encara dos eslips de talha granda , très malhòts de còs del genre 'beberts» , dos parelh de caucetas, la segonda camisa blava del dimenge, un «short large» del fraire rapetaçat mantuns còps, que quitava pas de grandir, coma o disiá la maire una vèsta del meu paire que me tombava a mièg cuèissas e, que podiái pas metre sens far rire lo mond , un passa montanha qu'aimavi, un parelh de grolas nòvas per la messa.
Maman m'avia plan dich:
  • t 'en fagas pels abits... Ambe tota la cosinalha d'amont , trobaràs plan quicòm per te metre, trantola pas per demandar. E se faràn un plaser de te donar. ..Siás un orfanèl... Aja pas vergonha.

Mas se trobèt que cap de cosin passèt pas e que lo mes el se passèt aital.

Davalèri l'escalièr escur. Gausavi pas alucar lo lum. Dins la cosina la grand s' afanava per ieu. I avia una sieta crosa sus la taula granda, en fàcia d'una cadièira tirada. Me diguèt que d'aquesta passa , lo grand èra fòrça cansat , qu'èra anat se jaire. Que totes dos anavan al lièch de bona ora . Fintèri lo relòtge . Las uèch passadas de cinc venián a pro pena de picar . Lo vielhum los tocavan !
Me parèt un croston de pan dur , per copar de trencas e far de trempas . Me vojèt aquí sus l'aiga bolida ambe un «maggie» , e ambe d' alhs copats menuts.
Me pausèt davant l'ensaladièr plen de docetas de l'òrt, que se sona «mache» al nòrd, e un uòu dur ambe la sal e lo pebre . Un pegal d'aiga e un veirat de vin roge. E lo pan dins una desca polidonèla , plegat dins un linge de coton a carreus roges . Se seguèt en fàcia per me regardar manjar. Mas la grand se calava e coma ieu èri pas gaire charraire , lo repais se debanèt dins un silenci plond. S' acontentèt de me fintar manjar soscaira .
  • te caldrà anar cercar d'aiga a la font per te lavar deman matin. Cresi que n'as un brave besonh.
  • òc..
  • I a lo ferrat jos l'aiguièira... Que cresi que lo Martial te vendra prendre a las siès .. E te cal te preparar abans... Cal èstre prèst ..
  • òc...
  • finís a ton aise , rengarai tot deman matin.
E se levèt , barrèt las tampadas , contrarotlèt la canèla del gas... E prenguèt de son pas lent vèrs la pòrta de la cambra del debàs. Quant de còps aviá fach aqueles gèstes ?
  • bona nuèch
  • bona nuèch Meme.

La sopa èra la meteissa que la del grand. Aviá pas cap de dents lo paure el . A las liscas de pan, tot còp, se podiá encara ajustar un tròç de fromatge , de ròcafòrt , o de cantal vièlh que te cremavan la lenga , o un tròç de ventresca ...
Me teniái un talent de tigre, de manjar un curat ambe la sotana.
Lequèri l'escudèla . Acabèri l'ensalada . M'assadolèri de pan que trempèri dins la vinagreta . Voidèri lo veirat de roge; ieu que de costuma , a cò de la maire ne'n beviái pas . Aquò me donèt de vam e de calor.
Èri vengut un òme qué!
Anèri trapar lo ferrat jos l' aiguièira darrièr la cortina tibada sus un correjon e sortiguèri.
Coneissiái plan lo ròdol. I èri meteis vengut a l'escòla dos ans a . En 1959 quora lo papa foguèt espitalisat a Larriboisièra a Paris. Aquela annada que li diguèron , que lo seu còr ne'n podiás pas mai, qu'i podián ren , e que li donavan pas mai de tres ans a viure.
 

Dins lo Miègjorn tenián l'aiga a la canèla sus l' aiguièira , mas aquel progrès èra pas arribat aicí .
M'estonavi. Pr'aquò las femnas trabalhavan ja . Marit e femna se podián comptar sus dos salaris. Podián prene las vacanças a la mar. Podián se crompar d' autòs que se'n vesiá fòrça mai que sus las rotas del meu Roèrgue.
Prenguèri sul trepador. De monde se prenián lo fresc a solelh colc. Charravan dins lor «patés» e se calavan de me veire passar , la selha a la man.
« aquò's lo felen de Joseph» ausiguèri dins mon esquina.
Sabián ma venguda.
La font se trobava al caireforc de tres rotas ; la de la vila , la de «Tarlefesse», e la de la montanha.
Tarlefesse èra pas qu'un barri aluènhat de la vila ont se trobava l 'escòla , e la rota de la montanha , per dire , a pro pena una montanhèta traucada de pertot , pels obús de la granda guèrra de 1914 1918. Que lo front se trobava al ras de la vila.
La font . Un tudèl de fèrre de quinze centimètres de torn e de cinc mètres de naut. A un mètre cinquanta d'auçada , i avia un trauc redond de dos centimètres a quicòm pròche . E l'aiga rajava de longa. Un potz artesian . Èra la quichada naturala de la tèrra que fasiá rajar l'aiga aital, de contunh.
Lo solelh s 'èra jagut e la luna montava. De milions de belugas d'argent cascalejavan sus las fuèlhas dels pibols , dels olms que ribejavan la rota , e qu'un ventolin leugièr fasiá frenir la rauba e tremolar los pialses blancs coma los d'una fada , mentre una dança nuechenca a la debuta de l' estiu .
Emplenèri lo ferrat . Ara dins l'èrba se vesiam de beluguetas que s' alucavan de verd . Lo cèl èra negre e traucat de milhierats d'estelas que clinhavan .
Seguissiái la miá vida , ambe mon ferrat a la man . La pòrta èra granda dubèrta sus la libertat. 

AF lo 31 de genièr.

mardi 19 janvier 2016

lundi 18 janvier 2016

la mort del paire .... seguida


La mòrt del paire seguida part 3




Mas lo trapèt lo ninàs , lo salvèt de la bestiesa umana. Puèi soriguèt al cèl. Prenguèt devèrs lo cafè Rolòtabilha. Sortiguèt lo batifuòc e se passèt golardament la lenga suls pòts. Ausiguèt pas res pus.
La vida li sorisiá , e li respondiá merces.
Fin finala Marius èra rusat. Sorisiá. Teniá lo ninàs d'una man fèrma.
D'un autre costat me demandèri se seriái estat capable de dançar coma el, ambe la bragas de totas las colors. Que semblava sortit d'un circ lo Marius . Benlèu se'n chautava de las trufariás. Pr'aquò lo monde parliquejavan . Lo jòc èra acabat. Tròp lèu pensavan?
La borrèia de Marius contunharà un autre jorn?
Cadun sa borrèia. Ieu dancèri la meuna.

Tot compte fach soi vengut un òme , al fòrces , un jasilha longa, qu'un bèl brieu, ne soi demorat al nivèl d'un avatar , lo cap longarut, meteis passat lo sulhet del ventre, ame lo correjon enrodat al còl , près coma lo conilh al laç, e pas que la maire e la levandièra per me butar e per me quichar , que lo cap èra passat, rai, mas pas lo demai, a ieu que voliái pas dintrar dins lo monde , que me donava lo vomit , que solfinavi d'unes afars dels diaussis , que m'arrapava tant que podiái al tunèl vaginal, al revèrs que montavi , per me tornar trobar la seguretat , la calor mairala de l' uterus , la sabor dieusenca del liquide amoniacal , la musica celèstiala del pols del seu còr, que s' oblida pas de la vida, l'aiga mairala que seriá, pareis, la de la naissença originala de la mar originala , levat que renegavi davant lo portanèl estrech , mentre qu' udolava sa dolor . Puèi la levandièra me mostrèt , penjat pels pès , al public rar , quatre quilòs uèch m'acusèt la balança ,mai qu'un gal , mens qu'un piòt, violet èri e content d' alenar l'aire de la clinica de la plaça del Mandaros de Milhau.


Quantes nasquèron ? Quantes naisseràn ? Los que totes, reis, mèstres , presidents ara, cada sègle, amolonan justament los òmes , coma las sardas, coma las escobilhas vivas , coma lo demai, un còp bastidas lors catedralas, lors monuments als milions de mòrts qu'an faches , coma an fachas lors guèrras , de la der de der à la primièira, monde puta , monde falord qu'escupíssès sa misèria , son gauch, mas que contunha de rajar son flum plond a l'abroa dels trepadors pegós , ont les femnas trepan, per qualques òmes de segur , o pèls qualques enfants qu' espèran dins la nuèch .
Naissèm pas femna , o endevenèm , naissèm pas òmes o endevenèm. Mas de qu'es aquela societat
negra coma un tunèl de mèrda, dins una mina de carbon, emplenada d'estronts e ont ne'n finisson pas de voidar las escobilhas de l'istòria ?

Prenguèri lo tren cò de la grand.
Me dubriguèt la pòrta , e lo còr.... dapasset.
Dintrèri dins la cosina vergonhós d'èstre aquí . Las mans voides. Coma las ai totjorn agudas. Un temps podiái pas que prene , qu'aviái ren a donar.
Me mostrèt la cadièra prèp de la cosinièra . M' assetèri sens parlar , la valisa entre las cambas qu'amenaçava d' espetar la còrda ame tot son voide pesuc . Me vogèt un veirat de cafè brutlant coma l'aimi. Lo chuquèri suaudament en fintant l'immensitat de la cosina. Sabiái pas de que dire. Èri cansat. Aviat pas cutat de la nuèch dins lo tren. Mas la grand s'i coneissiá dins lo subjècte dels enfants. Aviá avidat gaireben , siès filhas e tres dròlles . M'avia endevinat . Aviá vist que sabiái pas s' anavi me metre a plorar o prendre la pòrta a bèlas cambas.
Lo grand trimèt tota la vida mas èra la grand que fasiá tot rapòrt als enfants. La reire grand , la siá maire veniá de passar. Un patiràs de mai o de mens quand òm sap lo patiràs de la paura reirà vièlha e de sa filha que podiá pas mai l'endurar . A mai li arribava de se trachar dels felens ambe totas las gelosiás que pòdon se trenar entre filhas, quora lor maire se tracha dels lors enfants. E que las filhas li fisavan de gardar sens se trachar de son lassitge.
Venguts vièlhs , vivián totes dos d' una retirada mai que traçonèla, e ma venguda tombava fòrça mal. De tot biais podiá pas tomba plan. Veniá treblar un equilibre fragil.
Me venguèt pas cap de vergonha de tombar aital coma un aucèl del niu.
Clarament a la grand li agradava melhor las filhas, e doncas los enfants de las filhas .
Los garçons, sai que los aimava e los felens tanben mas, pas del meteis biais.
Se teniá sa morala al subjècte del monde del miègjorn : dels barjacaires pigres .
M'aimèt benlèu , a la fin de la mesada , mas i auriá pogut trabalhar nuèch e jorn que seriái pas demorat qu'un bastard.
Aquò's aital . M' i faguèri. Ça que la l'idèa me tafurava pas gaire . Mas se teniá un sens del dever qu'èra pas de creire. E aviá pas pogut dire de non quora la maire m'avia envejat, sens camisa e sens bragas, e sens acusat de recepcion .
Per la maire èra normal . Èri orfanèl. La grand , la familha del nòrd se deviá de me recebre tre qu'ela o demandava. Per ela èra simple me disiá :
  • Ninou te cal montar cò de la grand que t'espèran. Se làguian de te veire. Lor ai dich qu'i podiam pas mai arribar, ai pas cap d'argent per te noirir , subretot ame ton fraire qu'ajuda pas de ren. Ton paire s'es afrabada la santat a setze ans a descargar las barcassas sul Canal del Nòrd , dels sacs de ochanta quilòs de farina o de blat . Es aital que se trapèt la dança de Sant Gui. Puèi que li venguèt un buf al còr . Que li endevenguèt una insufisença corala que lo tuèt. Lo mond o sap. Alara nos devèm ben aquò. Martin te va pagar . Me portaràs l'argent que nos fa besonh.


Compreniái pas tròp per de qué aquel monde nos devián quicòm. Elses tanben. D'un biais los vesiam pas. Degun venguèron pas mentre lo mes que passèron a l'ostal de la grand.
Dapasset, ame ieu, s' atendriguèt la grand , mas de son biais.
Me mostrèt l'escalièr per montar a la cambra.
Lo paire me disiá que dins aquel escalièr quand èri jove aviái vist , en montant un còp èra , sus cada gras un parelh de cauçaduras que cada matin tornava veire, en davalant, ciradas e lusentas , prèstas per l'escòla. Nòu parelhs de cauçaduras per cada gras e cada jorn que Dieu fa o fa pas . Lo meu paire adorava sa maire e ieu adorava lo meu paire . Donc auriái plan aimat l'aimar la grand coma l' imaginavi al travèrs de la paraula del meu paire. Mas qu'èra pas possible d' o far.
Me soveniai d'autras vacanças, consí èra reganhosa la grand , que trobava que bolegava tròp e que me forçava de demorar sus una cadièra, tota la vesprada, sens pausar lo pè suls malons que veniá de cirar. M'aviá crompat un libre, Vingt Miles Luòcs Jos Las Mars , de J Vernes. Un plaser. Per astre que la lectura me pivelava .
Pel grand èra una autra istòria... Èra montat del miègjorn far la guèrra en catòrze , e puèi aviá maridada aquela filha del nòrd. Èra fustièr. Tota la vida trabalhèt coma una bèstia de l'auba al ser .
Tota sa vida se passèt a esperar lo mes de libertat, de l'annada, ont poirà enfin tornar al pais , parlar sa lenga ambe sos amics, e far reparar la mòstra de pochon , pel sol òme capable d'o far , son amic relotgièr que son talh se trobava près del cloquièr de Laissac , pròcha de son ostal de familha . Ostal ont tota la familha del nòrd davalèt un jorn de 1940 per s' aparar , quora los frisats tornèron un còp mai per vistalhar Paris.
Lo grand me preniá ame el e me parlava patés qualques còps , tant aviá talent de la siá lenga e del pais, me teniá la man per anar beure son còp de blanc al cafè , e me disiá de longa en machugant los mots :
  • a las femnas , a las femnas , son missantas. An de lengas de sèrp. Laissa dire .... escota pas.
Compreniái pas tròp. Qu' aviái pas ren ausit.

dimanche 17 janvier 2016

Anèm enfants....



Anèm enfants de la patria............................mas ont?





L'Euròpa:       la preson dels pòbles? 

mardi 12 janvier 2016

borbolh

Per escotar de vertadièira musica occitana clicar aqui jos sus "atacoampec" , que vòl dire dins lo jos dialècte pireneenc , d'una jos valoià del Massiu Central  costat dis Aups dels sud : tòca pas a mon estèc ,  a ma femna , a ma mobilèta.
Trach directament dels pòbles Tupamaròs. 
Atencion :pèls blancs que volon remontar l'Amazona a la rama.  
 


Aqui sus ne'n  sabèm pas mai. 


lundi 11 janvier 2016

la mort del paire ......................................seguida


Puèi me servèt un cafè brutlant del fornèl. E me diguèt que lo cosin deviá passar per me veire.
Me tenguèt segut ambe la valisa entre las cambas per l'empachar de se dubrir , sul ponde lusissent fach de malons  que meteis,  revertavan la lutz dins l'escurina . Lo correjon me ressegava las mans . Una còrda pendolava. La marga d'un bragas , o vai t' en saupre, las alas d'un eslip «eminence ame sa pòcha cangoro e ajocador bi plan per «gàbian , totes aquelses apleches amenaçavan de sortir de sa boita de Pandòra . Mas tant i faguèssi , tant se podiá veire la mitat del voide que l'emplenava coma la matièra negra qu'emplena tres parts quatre  de l'univèrs . La grand me fintèt. Dedins la mala i avia lo rasor del paire , son sabon per la barba , son aiga de Colonha. Solfinava quicòm la grand , mas èra tròp brava , e son educacion li enebissiá de liurar sa pensada bruta al subjècte de l'educacion dels bastards .
- As talent?
  • non meme, pas cap , euh non mèr'grand
Aicí dison Mèr' Grand coma pel conte des tres porcelons... As de grands uèlhs mère grand , a de mans fòrtas mère grand , a las dents grandas , mère grand ....
La maman m'afortissiá dins l'idèa qu'èra vengut òme . E de segur los autres o devián saupre. Mas ela tanben la podiái pas creire quora me fotia un carpan sul morre en m'explicant que veniài tot juste de cambiar de pèl.
Veniái en secret , d' entamenar mon aprendissatge de camaleon de la vida.
Èri ren , avia ren , auriái pas jamai ren. La vida te voliá escanar , espetar , esclafar coma una mèrda de lusèrp e ben ieu , Desirat Gilbert , cagarai pas , farai pas la pus mendre cagagna , tal lo rainal que la cacibralha percaça,  m'èri promés de far pas la pus pichona onda a la susfàcia de l'environament. Èri vengut dubèrt coma una pòrta dubèrta dins lo desèrt , clar coma un cèl d'estiu , pas mai vistable, meteis sus rendètz vos, impossible a trapar , d' agantar, levat pels cans , e encara , que podián pas me niflar, me flairar  e que japavan après ieu .
Pr'aquò m'èri fintat un brave  briu, davant lo miralh. Per desnisar la borra que me deviá venir druda jols braces , sul pitre , jol menton , lo nas e de segur al ròdol de la quica ... De pels que devián butar e me baptejar òme, del cuol a las gautas , m' enegresir las gautas, en societat e en privat. E ren non veniá. Maman s'èra enganada , fins al coide un còp mai . L'ora èra pas venguda..Non èri pas encara mascle .....
Èri pas encara vengut un masclon, e n'èran un fum d' acarnassits per lo me remembrar.

  • e duganèl as cagat dins las bragas me cridava lo mercant d'ensaladas al mercat.
  • o quitaràs pas de pissar al lièch un jorn lo cagarèl?
  • serias pas un pauc chintòc dins la familha , que te tròbi d'uèlhs de chines , mecut.


A la debuta risolejavi d'aurelha coma se compreniái las trufariás. Mas que compreniái pas tot , e puèi comprenguèri un bocin mai, mas pas tròp, a flor e  mesura qu'emplenava l'embut, comprenguèri qu'anavan venir e de n'ausir de duras o de calhòlas ...

Una leiçon de vida.
La primièra novèla èra qu'avia pas cap de paire per m'aparar. Causa qu'aviái pas sonque imagenar una minuta. La segonda novèla èra qu'aquel aparament existissiá pas en realitat , qu'èra una convencion tacita entre òmes : te laissi tu, ta femna e ta marmalha e tu faràs meteis per ieu . Un pauc lo principi de la dissuasion nucleara d'un biais , en pichon, mas sens oblidar la lei: que tombès l'un e la pacha serià rompuda.
Ame la mòrt tot càmbia. L'esposa càmbia d'estatut e ven una preda . D'unas causas leugièras , pas vistables, mas fòrça importantas , s' espandisson, e prenon de mai en mai de plaça, unas causas qu' amagan lèu l' image del paire aimat.
Ala me venguèt pro aviat , l'idèa que l'umanitat es benlèu enganaira veire messorguièra . Es aital que me despolhèri pauc a pauc de ma pèl de ceba de badaluca, tal la pencha de sèrp quand se muda de pèl, coma la domaisèla, se trai de sa pèl de vèrm encoconat , dels fons de l'aiga ont s' avalida de peissonèls , per se gagnar la susfàcia de l'aiga e viure sa destinada e agantar de parpalhòls , per finirt dins lo ventre d'una trocha.
L'umanitat ten dos costats , coma la pencha de sèrp, a la Janus, prum, l' umanitat linda , per pas dire piucèla, Eva la  Joconda biais Joana d'Arc , coma a la salida de l'òrt dieusenc, la societat , l' Estat , la dictatura , totes los mejans que se bastisson las societats per s'enraiçar plond, las convencions que son de mòda , puèi i a de l'autre costat , la facia òrra, de l'èstre de l 'instint eterne , negre , desconegut , lo costat vertadièr  de la fòrça, lo que demanda pas  que de nasejar tre que li destapan l 'encensièr, pels sègles dels sègles , tot al long dels milhierats d'annadas , e que tornem trobar après cada masèl , completament amorralhat per la societat de las convenéncias del temps de patz , mas qu' udola de sa votz plonda , al cròs del ventre, la bèstia , per dire que podèm pas renegar las leis de la natura , e que triomfarà totjorn, tre que se poirà traire de sa caforna, e que tot juste , fin finala , finis totjorn per triomfar òc , ambe sos banhs de sang, puèi, la bèstia s'acossomis un temps , fins a las leis que fan mina de la voler téner encadenada , de la sebelir per l'eternitat , dison los òmes de la politica , la man sul còr, al nom de totas las bonas rasons , que sia las del progrès , que son pas de creire, sens bòlas , sens tèrmes , que siá per la grandor creissenta de l'arma de l'òme, que siá per las religions qu'an tot inventat en matièra de cruseltat e , que gausan encara donar de leiçons de saviesa . Tot al long , i a lo capelet , dels còrs dels innocents passats a l'asta e cruissents jos las dents , a punts rostits , ame las èrbas de Provença o d'endacòm mai e l'oblit .
Qu 'es l'Istòria?  se que non la longa seguida dels chaples , dels viòls, dels crims de tota natura que los governaments, reialtats o empèris de totas frontièras , de totas colors , fan mina de sebelir , jos de carretadas de flors als anniversaris , o de renegar ,  en quilhant las stèlas de gres, ont son escalprats los noms emposcats, de los que son venguts posca a vint ans, monuments de pèira , ont se ditz de paraulas d'evangèli , subretot per pas oblidar d'oblidar, de daissar passar lo temps , pro de temps, per poder un jorn s' endralhar los camins ondrats pels cipressièrs de l'oblit e de la guèrra.
Levats totes los mòrts de totas las guèrras, que degun pòt traire de l'oblit,  ne' n soi vengut de creire que risqui benlèu mens al mitan de la fola, que davant la fàcia d'un òme, d'una femna sol (a) que pòt sens cap de temonh , te respondre non, a la pus pichona question d'ajuda pietadosa, la pus menuda demanda sortida de ta sembla cervèla , dins un moment d'optimisme , quora ne siás arribat al cap de ta misèria, que l'ajès creguda possibla e pichona ta demanda , per de qué te serias fisada a sa bontat , a sa cara angelica , a sa frairetat frairenala , e que ditz non , en se risent d'aurelhas  quand te poiriás dire tan plan de òc, o um o benlèu,  e que descubrísses, qu'aquel, qu'aquela, que mòstra al monde, un tan polit visatge, e qu' es un mostre amagat jols trachs de la vertut, e que pren de plaser de torturar lo mond , que li tomba al ras de la ponha. Per conéisser vertadièrament un qualqu'un se cal trobar sol en fàcia d'el, e dins un sicut penecos, d'aver un besonh d'ajuda morala o materiala , o perdut lo fial teunhe de sa  dinhitat , o d'aver donat sa fisança ,  e creire dins  quicòm que l'autre poirà te donar  coma un peçugal de sal , d'amor a gratis, de fisança .
La pipa , la cigarreta , la clòpa , lo ninàs per exemple . Aquí que vejèri un jorn dançar lo Marius. Per un ninas . Un jornalièr que cavava las trencadas per la comuna , o lo privat e que son plaser major , mai que de plantar lo culhièr drech dins la sopa espessa , de patanas, ont fresinava encara una brava trencada de codena , ont se vesiá encara , qualque còp lo numerò blau estampat pel maselaire de la bèstia, que son plaser diusenc èra de se tubar son ninàs tot en acabant son pegal. Figuratz qu'un jorn d'ivèrn , lo Marius atraversèt d'unas condicions economicas dificilas , pròchas del fons de la misèria , un patiràs , sens que tròbes lo mendre trauc pichon a curar .
Portava fièrament son estatut d'esclau modèrn que trabalha a la jornada , sens secu , sens securitat, sens gants , cauçaduras, casques , ame sul cuol sa braga quinquenala , qu'una femna caritadosa, de la parròquia comunista li cordurava de contunh, tant e mai qu'aquelas bragas ambe de pèças coloradas sus las paternas , èran vengudas qu'un «cordural penelopian gigant», e li donavan gaireben un biais avant gardista, qu'escapava benlèu a la majora part de la populacion  Severagòla , mas lo tipe avia lo sin de tubar lo ninàs. Saique deviá èsser lo sol plaser de sa vida, vist qu ' èra pas gaire preissat de tornar a l'ostal , son sweet home , jos l'ostalàs puslèu, vist qu' abitava una cava granda coma un pargue d'autobus jos una bastida de ciment . Un ostal que s'enauçava del costat de la SISBA; una societat avant gardista qu'espleitava tre 1940 entre Severac e Lapanosa lo sistre per ne traire lo petròli . L' espandi èra quitament siberian veire starwarian , i s'amolonavan las escobilhas de totas menas e lo sistre cremat , ont , dins un caire, lo costat pus aluenhat del corrent de la cisampa que bufava de longa dins aquel aquel congelator ciclopean natural , s'èra cavat un jas plegat ame de cartons. Lo carton es pas lo HLM del SDF?
Marius crosava , manjava e fumava lo ninàs.
Degun ne'n sabiá pas mai d'el e ne voliái pas comprene mai , a començar per son atge .
Aquel jorn fresc d'ivèrn lo valent portava son bragassal cordurat multicolora , doas o tres camisetas de carrèls rapetaçadas elas tanben a l'americana , son berret castanhenc, plegat , puslèu escalprat pel det gròs, un mocador roja al còl , que podiá laissar creire qu'avia facha las brigadas internacionalas , des esclòps cunhats de palha sens cap calcetas de lana . Fasia 5 jorns qu'avia pas manjat normalament , que s'èra pas far copar la barba , e qu'avia pas begut sonque un esclac de quicòm de roge qu'asaiga dempuèi totjorn los nòstres «sillons», al nòrd del pais bas.
Vist aital revertava a un ors.
E coma un ors dancèt lo Marius pel plaser dels autres , un jorn de mercat. E l'umanitat de las convenéncias oblidèt un moment la caritat crestiana , compres meteis lo curat , per se donar un escarapetal de rires , quand Marius dancèt al son d'una cabreta sortida de sai pas ont , en levant lo braç coma un perdut , per trapar lo ninàs que se balançava al cap d'una lanièra , ela meteissa acrancada a la linha d'un pescaire , que la manejava de biais , quilhat sus un carri, tirava per un muòl. Lo quite miòl que semblava de rire de totas las babinas, de n'aver trobat un pus nèci qu'el.
Marius susavi e los braces li'n tombavan . Qualques joves faguèron petar los talons, en fasent montar la posca embrenada del fieral , per la borrèia de Marius. L'afar auriá pogut durar encara , auriá degut durar encara. Mas lo nos del correjon se desprenguèt e lo ninas despenjat tombèt entre doas sompas e quatre mèrdas d'ases mòlas. Marius manquèt l'esclafar en se revirant d'un còp.
Mas lo trapèt lo ninàs , lo salvèt de la bestiesa umana. Puèi soriguèt al cèl. Prenguèt devèrs lo cafè Rolòtabilha. Sortiguèt lo batifuòc e se passèt golardament la lenga suls pòts. Ausiguèt pas res pus.
La vida li sorisiá , e li respondiá merces.
Fin finala Marius èra rusat. Sorisiá. Teniá lo ninàs d'una man fèrma.
D'un autre costat me demandèri se seriái estat capable de dançar coma el, ambe la bragas de totas las colors. Que semblava sortit d'un circ lo Marius . Benlèu se'n chautava de las trufariás. Pr'aquò lo monde parliquejavan . Lo jòc èra acabat. Tròp lèu se  pensavan?
La borrèia de Marius contunharà un autre jorn?




lundi 4 janvier 2016

la mort du père , entama de novela






  • ninon , ven aicí;
  • ....
  • ninon te cal venir quant t'apeli....
  • de qué maman?
  • Sarra-te , te vòli parlar...
  • òc maman , mas los companhs m'espèran al caireforc de las Tres Colors ... Ai promés de venir...
  • òc ben, mas es ora de parlar ninon. Auriá degut que te parle dempuèi bèl briu , que siás un òme ara , comprenes?
  • un òme maman?
  • òc un òme .... Fas pas l'ase . Siás grand per ton atge. Tot lo monde o ditz . Siás brave fòrt coma un brau pichon mas fòrt , destrigat e linge . Veja que tot lo monde te dona tres ans de mai... Escota me plan ...
  • òc maman mas los companhs m'espèran per la partida de pauma...
  • e ben esperaràn un pauc , i a pas lo fuòc...
  • ....
  • son las causas de la vida que te vòli parlar .... Comprenes ? Que siás orfanèl ... Que lo teu paire es mòrt. Qu'avèm pas mai lo papa per nos aparar. Comprenes?
Me meti de plorar. Cal pas me dire que lo papa es mòrt se que non plori coma una font , una sorga poderosa , a emplenar mantunas pesquièrs d'aiga salada . A fòrça de plorar me soi curat los uèlhs de totas las mars , ambe la sal espessa.
  • plores pas aital ara que siás un òme ... Vòls pas me far vergonha?
  • Non Ma
Me sarra sus son pitre . Vesi pas solament un bocin de cèl. Sentissi sus sas popas un perfum leugièr que coneissiái pas. Pòrta un còl de rainal que cossèrgues al nas. Esternudi.
  • ara que siás un òme . Me cal t'explicar las causas de la vida. ... Vija qu'avèm pas de que viure .Ièr soi anat a la caissa de la retirada de Besièrs dels caminòts . M'an explicat que lo teu paire teniá pas los trimèstres per tocar una pension sufisenta . Comprenes , amb aquò nos podèm pas avidar. Que per la veusa es sola e fa pas gaire. Comprenes ? Que lo teu paire aviá pas sonque que detz e sèt annadas d'ancianetat . Te'n sovenes que trabalhèt coma paisan a la bòria del grand , puèi un temps coma fustièr , qu'èra pas declarat per las asseguranças. M'an dich que lor caliá calcular la chifra mas que la reversion seria a quicòm pròcha de 15000 francs per mes, a pro pena . Sabes que devi pagar mai de 10000 per nòstre lotjament d'ara . Que i a la noiridura , l'electricitat , los vestits, lo carbon per calfar e encara tant e mai de despensas que n'as pas sonque idèa . Solide que te pòdi far los vestits, e me tornar a far de gants, que sabi lo picat angles. Mas consí que vire , i podèm pas arribar. Se'n manca fòrça . Ne'n pèrdi lo sòm. Ara qu'as passat los catòrze ans, me pensi que te deu dire las causas de la vida. Te me cal ajudar .
  • mas maman ai paur...
  • non ajas pas paur . Plora pas . Escota me al luòc de gingolar. Bon sabes lo cosin del nòrd , qu'es ric a milions. Li parlèri al telefòna . Es d' acòrd per te donar de trabalh mentre las vacanças, per se ganhar un pauc de moneda. Te prendràs coma aprendís e te mostrarà lo trabalh de gipièr. Te sufiràs de li portar ajuda coma manòbra . Te pren per pietat , que soi veusa . Ta pagarà un pauc. La grand es d'acòrd per t'aculhir , te donaràs lo lièch , lo cobèrt . Es normal siás orfanèl de son filh ainat que partiguèt trabalhar un còp èra, per los noirir totes los onze de la familha . Que lo trapèt un buf al còr a carrugar des sacs de blat de cent kilos sus las barcassas.. Bon te prendràs ambe el pas qu'un mes. Passa lèu un mès . Crei que n'aguèri a ieu de vacanças quand èri jove? Totjorn a trimar, ne soi pas mòrta , qu'a cinq ans portavi lo manjar als vendemiaires ...
  • mas maman vòli pas partir luènh al nòrd...
  • e ben te cal pas oblidar consí l'aimava lo nòrd , lo teu paire...
  • mas maman anarai a Milhau ... Meme me donarà lo manjar .
Me copa subte:
  • i a ren a Milhau per trabalhar, ren que de rabala misèria.... Ren de bon aprene .

Plori lo grifol , lo nas dins lo cotilhon de la maire. Ja pro jove pensavi pas que de me sarrar dels cotilhons de la maire.
L'afar es plegat. Lo papa trabalhava al camin de fèrre . Aviam drech a quatre copons per an de viatge gratis. Viatge pagat , al nòrd ambe la grand que m'esperava pas , vist que nos aimava pas los del miègjorn , vist que los trobavan pigres e lo monde del miègjorn. Mas la grand brava coma es pas de creire. Ambe un diplòma de maire de familha exemplar , qu'aviá abalits nòus enfants , nòus e que los avia tengut clars, coma de sòus pròpres .
N'avia avidat nòu e benlèu mai se comptava los felens que las filhas , las preferidas coma disiá la miá maire , vist que los trobava nècis los garçons, li portavan per gardar , mai d'un còp per setmana. E vaqui que li'n tombava un autre vengut tot caud del miègjorn manca un quart, coma s' agradavan d' òc dire . Una paraula que me nafrava sens que sabi per de qué.
La grand ambe sas mans forçadas de trabalh , blava , de la pèl blava , dins sa cosina linda , curada coma una gorga après l'auratge, coma son arma pura e ofèrta , tala una ustra dubèrta al jutjament del passant . La granda taula , la cosinièra , la chiminièra pichona , pas coma la del pais, ela davant vestida dins son faudal blau passit de carrèls fins, de linhas blancas, jamai sietuda, pauc parlanta , amb son agach ponchut que traucava lo vistalhaire , que lo devinhava per lo metre nud , que me reçaupèt , quora arribèri, las alas espetadas de portar la valisa pichona , e lo malastre que me seguissiá , que m'empegava a la pèl tal un sinhal vergonhós , coma l'ombra seguís lo malastre , los gavians las barcas dels pescaires , ma mala estacada ambe sa còrda fina , per pas laissar veire que clausiá gaire mai que quatre pelhas, las que lo fraire podiá pas mai portar. Me fintèt passar la pòrta. Me faguèt doas bisas frescas. Me demandèt pas de novèlas que podiái pas li donar , que podiá pas escotar , vist l'absurditat de las novèlas passidas , de ma vida venguda , que revertava una canòla estrecha ont rajavan lagremas e sang e pissa . Me mostrèt la cambra sus la cosina sens ne dire mai. Benlèu que parlàvem pas la meteissa lenga. Ela cansada , crebada d'aver noirit una familha de nòu , mentre que ieu parlava la lenga dels castrats del miègjorn de la vida. Sabètz la lenga oblidada que se cala per dire res.
Puèi me servèt un cafè brutlant del fornèl. E me diguèt que lo cosin deviá passar per me veire.
Me tenguèt sèit ambe la valisa entre las cambas . La còrda pendolava. La marga d'un bragas escapava . Se podiá veire la mitat del voide que l'emplenava. La grand me fintèt. Dedins la mala i avia lo rasor del paire , son sabon per la barba , son aiga de Colonha.
La maman m'avia dich qu'èra vengut òme . E de segur los autres o devián saupre.
M'èri fintat d'oras e d'oras  davant lo miralh. Per desnisar la borra que me  deviá venir jols braces , sul pitre , jol menton , lo nas ...que me deviá grelhar de pertot ,  vist que la maire me sonava l'òme. Un polit nom de batejada . Mas que ren non veniá. Maman s'èra enganada . L'ora n'èra pas venguda..Non n'èri pas encara un òme, un pelut .....



De seguir se volètz