samedi 29 novembre 2008

Poesia


Al ser

Al ser l'aucèl plan las randolèja pel cèl.
Abans de se pausar sus l'escruma de mar.
ont las èrsas suavas brèçan son còr amar.
de lor plan dòç cascalhadis encantarèl.

e l'aucèl sus l'aiga tot doç se balançèja.
Mentre que son ala se nega dins la bruma.
e que l'estelum s'aprigondis dins l'escruma.
son còr vola près de l'aucèla e cantusseja.

Sabi tanben un còr solet que pataqueja.
Quand la luna se pèrd al miralh de l'estanh.
mentre que lo ven,t per la ramada se planh.
e l'ausèl de nuèch e de solesa choqueja.

E lo còr alassat tot doçament se pausa.
tremolant e crentos a l'òrle de ton nis.,
quand erseja l'estanh , la chòta s'amudis,
pallis la luna e lo vent alisa la lausa.

Del Gai Saber e de FC del 3 de junh 2007

jeudi 27 novembre 2008

Mirgas e Mascles

Lo provèbi del jorn:
Lenga muda , non jamai se blassarà.
Pintradura titolada "dedins borgès"
Of Mices and Men. J Steinbeck
O Mirgas e Mascles.
seguida.

Malgrat que la calabrun apareiguèt a las fenèstras, lo dedins de las barracas demorava escur. Per la pòrta dubèrta, s'ausissia lo bruch sord, e, d'unes moments , los tindaments d'una partida de fèrres de cabal. De temps a autre, d'unas votz s'enauçavan per aprovar, o criticar.

Slim e Jòrdi dintrèron, ensems dins l'entrelutz de la cambra. Slim levèt lo braç e aluquèt l'ampola electrica, atenuada, darrièr un capèl de lum, de fèr blanc. Tanlèu, la taula s'esclairèt, e, lo còne del para-lum, rebatant drechament la lum, los caires de la cambra demorèron escurs. Slim se seitèt sus una caissa, e, Jòrdi se metèt en facia d'el.
- foguèt pauc de causa diguèt Slim. Auria calgut ne'n negar la mitat, de tot biais. I a pas de que mercejar.
Jòrdi i diguèt:
-per tu benlèu, qu' èra pauc , mas per el, aquò's quicòm. Nom de Dius, sabi pas diaussis, cossi , vau capitar, pel far tornar aici, per dormir. Voldra se jaire ambe elses, dins l'estable. Aurem mai que mai de mal , per l'empescar de dintrar dins la caissa , ambe los canhons.
- aquò's èra tant pauc , tornèt dire Slim. Diga me , avias rason per el. Benlèu qu'es pas biaissut , mas ne'n vejèri jamai un coma el, pel trabalh. Se'n manquèt gaire, que tue lo gars que trabalhava ambe el a l'òrdi. I a pas degun per li far cridar cèba. Dius, que vejèri pas jamai un òme tant bèdre.
Jòrdi diguèt ambe orgulh:
-i a pas qu'a dire a Lennie çò que cal far , e, o fa, levat qui aje pas de pensar. Sab pas pensar ren per el meteis, mas solide que sab escotar.
S'ausiguèt un fèr tindar contre lo tanc de metal, e qualques crids d'aprobacion.
Slim se recuolèt un pauc , per pas aver la lum sus la cara.
-aquò's estranh que siatz d'amassa totes dos .
Aquò's aital que Slim dapassèt convidava a las confidençias.
-de que i a de curios? respondèt Jòrdi mesfisent.
-o que non savi. Que ne'n vejèri pas sovent de tipes aital, per far la còla coma vosautres. Sabès cossi son los jornalièrs , s'aduson , lor donem un lièch, trabalhan una mèsada, e, puèi n'an un confle,e, se'n van tot sols. Sembla pas jamai de tenir a qualqu'un. Aquòs me pareis just un pauc curios, qu'un falord com'el , e qu'un aluserpit coma tu , se passèjan ensem.
-es pas fach, diguèt Jòrdi. Es con coma la luna, mas es pas caluc. E puèi, soi pas tant rusat qu'aquò, ièu meteis, senon cargariai pas d'òrdi per cinquanta dollars , lotjat e noirit. S'èri intelligent , s'èri un pauc fin, auriai ma bòria, onte fariai mas produccions, al luòc de far tot aquel trabalh , sens n'aprofechar, de çò que grèlha dins la tèrra.
Jòrdi se calèt. Avia l'envetja de parlar. Slim l 'encoratjava pas , mas lo descoratjava pas tanben . demorava seitut , suaud e dubèrt.
-aquò's pas tant plasent qu'aquò, qu'el e ièu , òm marcha ensem, diguèt Jòrdi finalament. El e ièu, sem nascuts totes dos d'Auburn,. Conneissavi la sia tanta Clara. Lo prenguèt quand èra nen e , l'aviadèt. Quora la tanta Clara moriguèt, Lennie venguèt trabalha ambe ièu. Puèi al cap d'un moment, nos acostumèron l'un de l'autre.
- Um diguèt Slim.
Jòrdi fintèt Slim, e, vejèt sos uèllhs de divinitat impassibla .
- aquò's curios, diguèt Jòrdi. Un còp èra, , me trufavi fòrça d'el. Li fasiai de cracas, per qu' èra tròp colha per se despatolhar. Mas èra quitament tròp colha, per veire qu'i aviam fach una craca. Qu'un ventral de rires. Me trobavi fòrça rusat quora èri amb el. Tant que fasia , que que sia, tot çò que li disiai . Que li demandesse de sautar del bauç , auria fach sul pic. Puèi , a la longa, èra pas tant amusant . Se'n sabia pas mal. Li metèri de rostas, e dire que, pas qu'ambe las doas mans, auria pogut m'espotir totes los òsses del còs; mas que jamai lèvèt , pas sonque, lo det menèl.

lundi 24 novembre 2008

mirgas e mascles


Lo provèrbi del jorn:

Segolena pregarà , entre que Martina cantarà, mas ara totas prèchan


Of Mices and Men (seguida)

-anem , los òmes , farian melhor de vos sarrar, quora i a encara quicòm per minjar. Que restarà pas res dins doas menutas.
Calrson s'escafèt per daissar passar Slim, puèi totes dos passèron lo lindal.
Lennie, fòrça esmogut , agachava Jòrdi. Jòrdi mesclèt las cartas , en un molon confùs.
-oc, diguèt Jòrdi, ai ausit , Lennie . Li demandarai.
-un negre e blanc, cridèt Lennie, estrambordat.
-Lennie , demanda-li sul pic , que ne'n tue pas d'autres .
-Mas oc. Anem, ven , leva-te.
Lennie rotlèt defòra lo lièch, e, se quilhèt, e totes dos s'adusèron dau la pòrta. Al moment ont i arrivèron , Curley subran dintrèt.
-Avètz pas vist une femna per aqui? demandèt ambe colèra.
Jòrdi diguèt sècament:
- benlèu fa una ora , sai que.
- de que fotia aici?
Tancat, Jòrdi agachava l'omenon enrabiat. Diguèt sus un ton insolent.
-diguèt que .... Vous cercava.
Curley semblèt de veire Jòrdi pel primièr còp. Lo fissèt d'un agach flambejant, lo mesurèt, espièt sas possibilitats , fintèt la talha plan prèsa.
-e de qual costat partiguèt?
Jòrdi diguèt:
-sabi pas , diguèt Jòrdi, que la fintèt pas quand partiguèt.
Curley , l'agachèt missantament, e, se revirant, fugiguèt per la pòrta.
-sabes pas , Lennie, ben, ai paur de far un malur , ièu meteis , ambe aquel salopard. T'a un morre que m'agrada pas. Adusa-te , nom de Dius. Senon, aurem ren per minjar.
Sortiguèron. Lo solèlh èra pas qu'un rai teunhe, jos la fenèstra. Luenh , se podia ausir un çagan d'assietas.
Un moment pus tard , lo can vièlh dintrèt en garrelejant, per la pòrta dubèrta. Agachèt de drècha, e, de senestra, ambe sos uèlhs doçs, que vesian a pro pena. Niflèt, e, pausèt la tèsta sus las patas . Curley tornèt sul lindal, e, agachèt dins la cambra. Lo can levèt lo morre, mas quora Curley , subran , s'estavaniguèt, la testa grisa , tornèt tombar sul ponde.

samedi 22 novembre 2008

accident


Lo provèrbi del jorn:

De joine avocat, eiritage perdut, de joine medecin cementèri boçut.

accident seguida e fin :

Tornèt de s'estavanir encara. Avia descubèrt una montanhèta frenissanta, d'una formiguièra tota pròcha, que pulsava de totes las ramilhas e que tenia la quitia color roja del cèl.
I avia de rores pichons , e de merlhes , e un coratjos pipach roge , que se sarrava, per li becar sa man ensanhosida. Las formigas prenent en compte, la presençia massiva de son còs, desmembrat, e pausat en travers de sos vialons estequits, qu'avian metuts, tant de temps de dubrir, entre las erbas agusadas, que li fasian un tatouage prigond dins l'esquina, estudiavan un novèl biais per passar.
Partir en short , quna idèa!
L'ivèrn serà fòrt disia un pepin a l'ostalaria.
Mas de que fasia Lineta. On èra? La sonèt : Lineta respond-me. Lineta parla-me.
Joan sortissia del sòm de cachavièlha, quand la descubriguèt. Un subresaut li permetia de veire una man, fina , roja, dins lo calabrun, oferta a son uèlh, que se velava de gremas. Plorar?. Cridar. Podia a pro pena parlar. Cada moviment del cap lo fasia cridar sa dolor.
Demorava paralisat, dins sa posicion insuportabla. Jasia sus la palha sèca de l'estiu, e lo reviure de las erbas denteladas , li entalhava cada centimètre de pèl.
-Lineta, Lineta parla-me.
Avia ausit son planh. La man se movia dins l'espandi, coma per sonar l'ajuda del cèl , dels aucèls , e, li far un sinhe de reconaissença : "Oc que t'ai ausit "Oc que ren poirà nos asseparar. L'encoratjava sens poder dire quicòm , que los mots los ausissiai dins la tèsta . Mas èra pas possible qu'ausiguèsse pas sa pregaria, e sa paur: parla-me Lineta.
-Lineta respond-me
De segur anavan se'n sortir , conjurar lo sòrt.
La cambra blanca, de la fenèstra blanca, ressontava de la cascada.
-Lineta ,te'n pregui... respond.
Devia èstre uèch oras . Lo cèl èra roge a l'oest, sinhe de vent. Levat, qu'èra tanben un sinhe de pluèja. Om vesia clarament las cimas de las Pirenèus. Lineta , mas per que me parlas pas? Anavan se'n sortir, conjurar lo sòrt òrre. La cambra blanca de la fenèstra bassa, ressontava del bruch de la cascada, qu'enlusissia lo cel del lièch , de lusors fugitivas, levat que revertavon , ara, d'unes fuòcs de cementèris.
E dins lo jorn que baissava, voletavan pas que los mosquilhons, e las vispas , de la natura tornada salvatja de l'escambiaire de Portet. Grand uèch de rotas a via doblas, que s'anisavan entre la rocada, e, lo camin de fer , ambe , empegat al periferic, lo monument de las mòrts oblidadas, quasi invistable , levat lo jor dels sovenirs, dels milions de mòrts oblidats , e que vesian se passejara l'entorn , la ronda infernenca, dels milièrats de calfaires cochats.
-Lineta respond- me. Te'n pregui.
Lo vonvonejament del trafic baissava per grads. Venia coma un bruch de pluèja, de fregaments sords de pneumaticas , tant sords, que los dels motors. Puèi lo resson enganaire, de l'efach Doppler, vengut ausible, dins la nuèch oatada. L'illuminacion subte dels pals d'esclairatge public, escalprats dins sa lutz inacessibla..
E las formigas que, dabant que de se clavar las pòrtas sus la nuèch , avian permejat de bastir de passatges e de ponts , per dessus lo còs de Joan.
Sentia pas cap las cambas, e los braçes . Subran ausiguèt mormolhejar:
-Joan
-Oc
-ont es?
-ajas pas paur, qualqu'un arrivarà lèu.
-fa nuèch ara?
-plores pas Lineta ..
- e tu?
-just la anca...
-Joan , i vèsi pas cap...
-qualqu'un vendrà...
-as sonat lo SAMU, lo.... 112?
-e.... non.
-Joan i a d'agaças aici quna orror!
D'autres avions passèron dins lo cèl plond , ambe sa lumièras clucantas . D'autre aucèls , los darrièrs, atraversèron , mai naut , los rais del solhèl-colc. Lineta diguèt:
-èra mon espos...
-lo tèu espos?
-la mercedès que nos cabuçèt .
-creses?
Joan tremolava . S'èra encara estavanit. Puèi se despartèt d'un còp.
-Joan ploravas?
-mas non Lineta
-mas per qué son encara aqui?
-...
Lineta gemegava.
-Lineta sarra-te.
-pòdi pas.
I aguèt un fregament d'èrbas. Un can japèt al luenhtan. E un bruch dins la mata.
Apièjèt la tèsta sus sos genolhs. Mas Joan sentia pas pus las cambas.
-pòdi pas anar pus naut a tu, li diguèt. Mas qu'es aquò? sanha? Dona-me la man. Pòds pas... O Joan . Que i a ? Estira la camba, non?
-Lineta...
Lineta niflèt dos o tres còps .Se rebalèt un pauc mai amont. Pausèt la man sus la gauta frèsca , e, lo cap dins lo croi de la anca. Ausissia pas pus lo baticòr. Diguèt:
-plores pas Joan, plores pas qu'es aren ... Qualqu'un finirà plan per venir ... Anem, sarrem nos per se tener caud.
Mas Joan sentia pas cap lo frèsc.

jeudi 20 novembre 2008

accident

accident seguida

Jasiá sus un lièch d'èrbas plan trempas de sa sang plan roja. Auriòlat per una nivol espessa de mosquilhons. La sang cauda s'espandissiá jos el e, trempava son jaç rustic, tala la d'un gladiator morent , vessada de pesolum que formiguejavan , acapricadas a descubrir aqueste novèl domani , en fissant talas bestiòtas atentivas , carnivòras, acarnassidas, a trobar la manca de la coirassa, dusca'l plèc de las paternas, el tanben emplenat de sang plan roge .

Tirassada de fuòc dins l'esquina. Tirassada blanca dins lo cèl . L'aeròpòrt de Blanhac vesin , registrava las arrivadas de galis , mantuns còps perilhosas los jorns d'autan, d'avions qu'avançavan coma de crancs, cap al tarmac. Cap de viatjaire pensariá jamai de cercar dejos , quicòm dins los escambiaires, dins las erbas nautas, coma per cercar las trèvas dels còs desmargats.

La tòca o lo jòc, per totes , al moment de la davalada , èra pas que de devinhar , son quartièr , sa carrièra , son ostal.

Caliá pas bolegar. Aqui èra lo segret : pas bolegar , e alenar doçament.

En levant lo cap vejèt de bandièras. Pus luenh , vejèt lo capèl jaune de Lineta, pausat sus un boisson. Era dins l'escambiaire de Portet. Era près com'un rat. Un rat qu'auriá traversat la rocada , per viatjar, cambiar de descarga, e, seriá tombat dins una ratièra giganta, tala que los òmes ne'n troban sempre , per los trapar a elses. Anava desapareisser coma un rat, près sens poder artelhar , dins un espandi verja que degun agacha pas jamai.

Per de que los rats revertan tan los òmes, qu'òm los pren , en prumièr , per assatjar nòstres potingas , e far d'experienças estranhas. Joan n'aviá vist, d'uns còps, coma los autres calfaires, que van al trabalh, sens lor prestar la pus pichona atencion. Mèsme quora , subran venon vistables, e, jason tuats , sus la rocada, e, qu'òm s'estona de los veire entièrs, encara lo lendeman, alara que las veituras passan de contunh, a cent dètz quilomètres per ora, , dabant lo pichòt còrs, abandonat , al ras de las ròdas.

Lo rat es biòdegradable. Lo rat crebat desapareis, e, dintre dins l'asfalt. Rotlat , estorrit,, pastat, desòssat, e escampat encara, puèi saquejat, estripat , rebalat, descèrvelat, mascanhat, desconeissable quand arriva lo temps ultim, , ont sa pèl leugièra , ondèja, al buf de las autòs, voleta , frenis, a pron pena lusenta de grais de veitura, per fenir encrostada, sul plan estrèch, de las bandas d'arrèst d'urgençia, integrada al bitume, pauc a cha pauc, rosigada, esclafada , desseparada, e incrustada per tròçes, , al nivèl atomic, ambe los atòmes de metana, e de carbona ,que demòran los mestres atòmes, de la nòstra civilisacion.

Dius, fasèz que s'arreste! Que foguèsse pas una fractura dubèrta!

Senon , m'en vau pissar la sang tota la nuèch.

Mas aquò's pas possible que me vejan pas! Aital, a l'abroa de la rocada, prèp del monument dels mòrts. , dels martiris de la resistencia.

Joan sentiá lo sòm lo ganhar. Tressalissiá al passatge dels camionassses, sens realisar la gravitat de la situacion. Avant de s'estavanir encara , los uèlhs virats cap al capèl haune de Lineta qu'ondejava al ventolet.

A drecha i aviá las gruas gigantas, del quartièr Papus. Lo quartièr escartairat , un cèrt jorn de septembre, de sorna memòria, balajat escorgat, pel pet inausit de l'usina AZF.

Las brancas dels caçièrs, mostravan sas fuèlhas jaunas e iranjas, de la debuta de la davalada. Fin octobre , òm sentis qualques còps , l'alena de las primièras geladas.

De garlandas de migradors emplenavan lo cèl, sens qu'òm posca la reconeisser. Los aucèls prenian s'enauçavan per passar las Pirenèus, e volavon fòrça naut.

mardi 18 novembre 2008

Angela Davis


Sus las parets de la cambra.




Sus las parets de la cambra

Als lums mesclats, fan lor jòc.

Un calhèl tremola son fuòc.

Lo fuòc s’atuda jos las cendres

Las lums creman, lo film expausat

Los negatius, sus las parets

De la joinessa, inchalhenta

Al mès de mai, i aguèt lo crid

Nascut del pitre gigant,

Enfin ufla , valent e vivent,

Dels mots menuts, de la vida.

Avian panat lo mes de mai ?

Sus la fotò, tu la rebèla.

La tèsta coifada de nivols

Angela Davis , bela Angela.

Foguèt plan la reina de mai.

Del nòstre raisve, fach a mièg

Volguèri cantar lo nòstra gaug

Qualques mots, per te festejar.

Avián panat lo mes de mai ?

Mas qu’o volguèssi que non poriai

Plorar las grèmas de malastre.

Que podràn pas jamai trapar.

Las tacas rojas, al cel de lièch

Tròçs de petaçs, portats al vent

Per recordar, la sang preciosa,

Rams de flors, girofladas e rosas.

Per los, que dansan, al mes de mai,

Avián panat lo mes de mai ?

Per los, que sorton, de l’oblid.

Que sa paraula reverta un crid.

E que mirgalhan al cèl de lièch.

Flors de lors cants e petaçs roges.

Passan totas al plond de la nuèch.

Quand lo silenci fa de reboge .

E que passa lo film, tornamai.

Avètz perdut lo mes de mai ?

samedi 15 novembre 2008

Accident.

Accident. Novèla de Manjacostel.

Aquò’s la dolor que lo despertèt. Un poncha sorda que partiá de l’ anca. Dusca’l genolh . Compreniá pas sonque çò que fasiá aqui. Los aubres teunhes, cacièrs, pibols , saücs , fasian una vòlta al dessus de sa testa . Ausissiá de contunh , le bruch intensa del trafic. La dolor revertava una cremadura, e èra segur de perdre tota la sang. Portava encara un gant de motard ; mas , sentissiá una autra dolor dins la man drècha, la qu’aviá pas cap de gant , que li envejava son fissal dusca’l coide

Assatjava de se recaptar. La nuèch tombava. Un ventolet frèsc fasiá ondejar las èrbas nautas. Èra jagut sus l’esquina , e completament pas vistable de la rocada.

Lo cèl pareissiá meravelhos. Blau , prigond, gaireben negre, ambe des rebats roges, costat de las Pireneus. Coma arriba mantuns còps, a solhèlh colc, per las polidas jornadas d’estiu.

Los sovenirs traucavan per tròçes. De sovenirs gaire vièlhs, de qualquas oras, a pro pena. Se remembrava d’aver minjat de pompons. Sai que, dins d’una ostalariá. D’una ostalariá prèp d’una ribièira , d’una ribièira granda e poderosa , mas que se poguèsse trobar tanben , a l’abroa d’una passièira , d’un molin fòrça vièlh. Oc , aqui i èra. Aquò èra un ancian molin que se sonava … La Molilnièira… Non pas la Molinièira… Zut… Èra a mand de lo trapar al cap de la lenga.

Lo molin de la Paissièira , aquò’s lo vertadièr nom occitan, del baratge que porgissiá d’aiga , un còp èra, al molin.

Se remembrava d’un bronzinament sord. Un molin mudat en centrala electrica e, vodat a la produccion d’electricitat.

La dolor dins sa man, butèt son mossal , dusca l’espatla . Caliá pas bolegar . Lo mens possible , en esperant los secors. Dius, aviá perdut las cambas. Las sentissiá pas pus. Podiá pas bolegar las cambas, las sentissiá a pro pena , coma una traça de formegadis, jos el. Praquò li caliá cambiar de pausicion. Mas , aviá la sentida d’èstre jagut sus un lièch de romècs. Jasiá al mitan dels bartasses . E perdiá tota la sang.

Mas de que fasian ? Anava esperar longtemps aqui ? De que fasian los secorses ?

De tot biais , tot aquò revertava una mata. Se trobava sebelit dins una mata de romècs.

Avian minjat de pompons al « Molin de la Paissièira » dins lo membre estequit de l’albèrja. L’escapada d’un week-end. Èra ambe Lineta , l’escais nom que li aviá trobat , per qu'èra tant valenta , qu’una armada de vibres. Ont èra ara ? Ausissiá gemegar ? Mas, devinhava ren, de çò que se debanava aval.

Parlava ambe un accent leugièr creòl.. Lineta èra nascuda cafè al lach. Asorava la seuna color de pèl , son brontzage perpetual , coma disiá en se trufant d’ela. Lineta , sa Melissa a el, non pas la de la cançon de Juju .

Cada week-end, partiam totes dos , a motò . A la descubèrta d’una novèla alberja , per amagar lor amor, dau las Pireneus , a l’astre .

E coma li disià « tot aquò poirà nos durar tota la vida"… Vist qu’i aviá encara un brave million d’alberjas, a descubrir,entre Baiona e Pòrt Vendre.

Teniá la pèl coirada, e èran tombats amoros fats.

Mas quicòm trucava , dins sa memòria auèi. Quicòm d’amenaçant. Qu’èran encara amoros ? Mas alara, per de qué èra esglasiat ? Se sarravan dins lo grand lièch del Molin de la Paissièira.

Se representava fòrça plan la cambra tota blanca ambe una pichona fenèstra bassa, sens ridèu , e sens pièja. Òm entendiá lo cascalèjament de l’aiga , que rajava, sus la granda roda a palas, imobilisada ,dempuèi bèl briu.

Non , fasiá pas de dobte , que s’aimavan coma de falords. Consi aurian poscut oblidar , aqueste grand e bèl amor. A la folia disián. Aqueste matin , li mormolhejava de segrets dins l’aurèlha. Se sovenià del sibladis doç de sa votz , e del fin borrilhon qu’ombrava a pro pena , la pòta superiora. E sa paraula desalenada lo fasiá estrementir , e brofar , coma un canhòt , qu’auriá pausat , la nifla , sens permejar , sus la pebrièira.

Risiá, de veire lo siu fresiment, correr sus la pèl , e lo far galinar. Èran tals d’amoros, transits, que parlan una lenga desconeguda.

-sabes , t’aimi mai que tot.

-me daissaras pas jamai ?

-pòdi pas pus viure sens tu. Me tuarai que me daisses. Avem la vida per nosautres.

-vertat qu’avem l’eternitat dabant . Mon amor i cresiai pas a n’aqueste amor. Venguèri a tu, per tu, e soi a tu, dusca’l dedins de ièu. Ren pus nos sompartirà pas.

Aital , se mormolhejavan de paraulas amorosas , las que se dison , a l’aurèlha , e los uèlhs dins los uèlhs.

Johan cridèt sa dolor . Sonèt Melina : « Melina respond me ? Sofri. Ont es ?

La dolor creissiá encara. Disiá : « Lineta ven-te aqui, sarra te , vòli pas morir. Ajuda-me »

Johan aviá la camba plegada jos el. Una fractura dobèrta. Aviá perdut la sang. Sus un lièch d’espinas . Romècs, brancas de cacièrs, e de pirancantas …

Dins un valat de l'escambiador de Portet.

jeudi 13 novembre 2008

Mirgas e Mascles

Of Mices and Men

J Steinbeck


O

Mirgas e Mascles.


Un òme bedre e gròs dintrèt dins la cambra. L’aiga que li gotava del cap, mostrava que l’aviá lavada e fregada.

-E ! Slim diguèt , e, s’arrestant descarèt Jòrdi e Lennie.

-venon just d’arribar, diguèt Slim coma presentacions.

-encantat, diguèt l’òmenasse. Me sòni Carlson

-ieu Jòrdi Milton. E el alilà , Lennie Small.

-encantat repetigèt Carlson. Aquò’s pas exactament pichon.

Escacalassèt d’un rire leugièr de la trufaria .

-es pas gaire pichon , repetiguèt . Voliai te demandar Slim… Ont es passada la tia canha ? Remarquèri qu’èra pas jos la carreta aqueste matin.

-canhòtèt arser , diguèt Slim. Èran nòu. Ne’n neguèri quatre sul pic. Auriá pas pus los noirir totes .

--que ne’n demòra cinq alara ?

-E òc, Servèri los pus polids.

-mas, de quela mena son, per tu ?

-sabi pas, diguèt Slim. De menas de cans de pastre , sai que. Que ne’n vejèri pas pus, quand èra de gèst.

Carlson contunhèt :

-aquò fa , que ten cinq canhtons. E los vòls totes servar ?

-sabi pas. Cal los servar qualques temps , que beguan lo lach de Lulu.

Carlson diguèt d’un ton pensatiu.

- que , escota Slim , que pensèri quicòm.

Aqueste bravasse can de Candy , es tant vièlh que non pòd pas pus s’endevenir. A mai, empudentis coma un diable. Cada còp que ven dins aquela cambra , pòdi lo sentir entre dos o tres jorns. Per qué li diriá pas a Candy, de tuar lo vièlh can, e, de’n prendre un de la mena ? Pòdi sentir aqueste can a un mille de luenh. Es desdentat, tres quarts òrb , e pòd pas pus minjar. Candy o noiris ambe de lach. E pòd pas machugar quicòm mai.

Jòrdi demorèt los uèlhs fissats intensament a Slim. Subran, un triangle, se metèt de tindar, suaudament per la debuta, puèi de mai en mai lèu, dusca çò que los bataments ne foguèron pas qu’un son unenc. Quitèt tant subte que començèt.

-aqui que tinda diguèt Carlson.

Defòra , coma un grop d’òmes passava , s’ausiguèt de ressons de votz.

Slim se levèt dapasset ambe dignitat.

mardi 11 novembre 2008

47 tuats per ora.

47 tuats per ora

L'aimava son pelut. Quand o rescontrèt, un dimentge a la fèsta. Era un mes , abant logrand fracatge, lo de la primièira guèrra "mondiala".
E partiguèt ambe totes los camaradas, d'Avairon, e moriguèt entre los primièrs . Avia pas comprès los òrdes , que parlava pas tròp françès.
Son venguts l'enlucernar, que devia estre la darrièra. La der des der.
Anavan li fotre sul morre als bòches, que nos avian panas Alsaça e Loraina.
Per la grandor de França.
Se sonava Joan.
Ela l'aimava e prometèt de l'esperar. Lèu, que la guèrra devia pas durar mai d'un mes. E qu'avian un veniatis a Berlin, a la pòrta de "Brandeborg" .
La flor dins la "petoira".
Moriguèt sens comprendre , quora li diguèron de "montar" e coma èra plan obedissent montèt , cap a las mitralhosas que lauravan la tèrra dabant el.
Foguèt quitament copat en dos.
Aguèt lo temps de sonar sa païsa , e sabem ço que li cridèt, abant de vojar, los budèls sus la bolhaca negra del Camin de las Dònas : espèra me, Lisa espèra-me . Puèi alisèt sul costat e lo fangas beguèt sa sang. Trenta segondas de vida, lo cap al ras de la sanha.
Nonantas annadas son passadas, sens que los nòstres òmes politics , aprenguèsson quicòm. De chaplas ne'n volontèron un fum e de pertot. Indochina, Argeria. Sens parlar del chaple major de 1940 1945.
E uèi, pareis que i a una guèrra civila, vièlha de quatre ans, qu'a fach jà quatre millions de mòrts al Congò.
Mas contunhan, aquelses politics de prechar sens vergonha e de vojar d'unas gremas, sus " lo baujum dels pòbles".
Uèi los òmes politics, totes atropelats, se clinan sus las armas dels despareguts. E grimaçèjan. Son elses, que la vonlontèron, aquesta puta de guèrra, que faguèt mai de 1, 8 millions de mòrts, e 5 millions de blassats.
E totes, de plorar sus las orrors de la guèrra, e los malastres de la civilisacion euròpeenca. 1,8 millions de mòrts e quante d'occitans, per senhar ( sanhar), l'arrèst de mòrt de nòstra cultura. E sens èstre fotuts d'explicar, encara uèi , que que sia e per qué tot aquò s'endevenguèt.
Lo darrièr mòrt "françès" foguèt un lozerian pareis.
I aguèt 16000 moriguèron encara , lo quite jorn de la senhadura de l'armistiça.
Parlem pas dels fusilhats, que refusavan de montar al masèl, e qu'encara auèi , França perdona pas... A Petain quun geniu!
47 tuats cada ora .

2008 es l'annada de las lengas . E sem totjorn pas reconeguts.
E nos dison encara, e, totjorn, qu'amenaçèm l'unitat de republica!
E nosautres lor disem m...a, a totes los jacobins.

dimanche 9 novembre 2008

Terra


Una segonda trantolha;
A l'ocean d'eternitat,
Estorrida la vida.
Atudats los crids,
Que venga l'aurassa,
Lo tròn, la granissa.
Per las bocas mudas,
E plenas de bolhaca.
De sang? de vomit?
De viure sens esper.
Dins l'èr empudentit
La Tèrra, aquò's l infèrn?
Ensanhosida qu'es,
nòstra remembrança...
Coma un òrt plen d'oblid.
Lo de l'Occitania clavelada?

vendredi 7 novembre 2008

Obama


Entre que tota la premsa se lausenjava , de l'eleccion d'Obama, que totes los òmes politics se lausenjavan d'aquel cambiament major, una pichona còla de marchaires an traversat Occitania tota.
De pertot foguèron plan recebuts dins los vilatges.

D'unes s'estonan jà que l'efach Obama cabuça , e que la bela unanimitat mondiala; siaguèsse a mand de desapareisser.
Aital que la realitat de la vida torna prendre la sia plaça, tota la plaça, dins un monde , onte de pertot , se troban la misèria , la fam , la malautia, las guèrras, brasals que, mantuns còps, los americans aluquèron pertot. Chili, Argentina, Nicaragua , Panama, Indonesia, Pakistan, Iraq, Iran , ...
Jà d'òmes, de jornalistes , d'economistes , diguèron qu'Obama poirà pas far grand causa; e que, faguèsse, tot ço que prometèt, lo defecit passarià los 1000 millards d'euros.
Que la guèrra d'Iraq costa mai de 6 millards d'euros cada mes. Que l'Obama pensa de quitar Iraq, mas sonque, per afortir las fòrças dins Afganistan.
Entre que, totes los saberuts, parliquejavan de l'avenir del monde , o puslèu del manca d'avenir; una còla de marchaïres passèt a Bossòst. Marchavan per Occitania e venian d'Italia. E arribèron dins Val d'Aran gasconha, es a dire Catalonha, e Espanha. Italia, França , Espanha.
Alara , qual simbòl vos agrada milhor?
-qu'un òme negre vengue president als USA ?
-que quatre femnas e très òmes causisson de faire 1200 qm a pè per aparar la cultura occitana?

Ièu m'agradi los dos, mas me demandi consi an pas vergonha, los jornalistes d'apraici, de se dire jornalistes , e de parlar tant pauc de lor coratge als sèt, que son partits dempuèi la 30 d'agost, justament per dire al monde que la nòstra identitat èra a mand de desapareisser.
Una marcha de patz, qu'aurià plan meritada, d'èstre mai lausenjada per la televison

mercredi 5 novembre 2008

Identitat cultura e occitanitat


Identitat culturala: Qu'es aquò?

Ausiguèri la responsa sus radio Mon Païs, ièr a très oras, a perpaus de la fèsta que se debanarà al Raze, un pichòt vilatge dins lo Tarn me sembla.
Lo jove, pron simpatica, del comitat de las fèstas , explicava la tòca de la fèsta , a saber , s'amassar , per prendre entre las mans l'avenir de sa cultura e de son identitat. Afin de l construsir son identitat culturala, sens esperar quicòm del ministre de la cultura , qu'òm sab plan, ara que de tot biais, l'argent demòra sus Paris.
Explicava la filosofia de Castanh, qu'es una òme major de la pensada occitanita .
Ausiguèri pas tota la discutida dempuèi la debuta. Sai qu'ai pas tot comprès.
E se pòd que m'engani... Mas
pareguèt qu' òm pòd partir d'idèas justas e tombar completament a costat al moment de la conclusion.
E que coma lo jove citava senher Sicre de longa, me pareis interessant de ne parlar , quora per exemple diguèt que :
- França esclafèt complètament las lengas ( çò que vrai e que contunha...
- que la langa èra quitament mòrta...(çò qu'es pas encara vrai)
-que França tuèt gaireben totas las manifestacions de la cultura populara.(França es vengut un desèrt , per las animacions popularas.
-que çò que caracterisa una cultura poderosa aquò's sa dubertura , e citèt Occitania del sègle 13.

E l'òme diguèt per acabar que :
-la fèsta del Raze èra un luòc dubèrt ont totes podon venir, ont que tot es a gratis. (Polid tot aquò)
-que l'identitat es quicòm que cadun se causis ???. L'identitat se causis a son idèa ???? e qu'elses an causit de se prendre en carga, sus aquel sicut, e d 'inventar l'avenir. (encara mai polid).
Vertat per la carta d'identitat e encara...
Cò que voldria dire, que i pas cap de rasigas umanas , e que lo biais de se noirir ,de parlar , de jogar , de cantar , de rire ,es a dire tot çò que far la personalitat e l'identitat prigonda, e que ven a l'encòp de la genetica, de la familha, de l'educacion serian pas que la resulta d'una volontat?
Espèri que m'engani, e que comprenguèri mal, mas senon, que tot aquò pòd pas èstre...
Un òme que vòldria copar las raices darrièr el , i arrivaria pas jamai , que son elas que l'an fach.
De tot biais , m'estonaria que Castanh parlèsse un jorn aital.

lundi 3 novembre 2008

Mirgas e Mascles




Of Mices and Men

John

Steinbeck


O

Revirada occitana


Mirgas e Mascles.


Pintradura inspirada de de La Tour


Jòrdi agachèt Lennie.

-mila Dius, quna sauma ! Diguèt. Alara ‘quò’s aquela, que Curley pesquèt, coma esposa !

-es bela, diguèt Lennie per l’aparar.

-E òc, de segur, e qu’i fa per l’amagar. Curley a pas finit de patir. Jogi que fugirà per vingt dollars.

Lennie agachava la pòrta que veniá de quitar.

-bon Dius, ‘quò’s polida ! E çò disent, sorisiá d’admiracion.

Jòrdi o fintèt rapidament, puèi li trapèt l’aurèlha per lo bolegar.

-escota-me, bogre de con, diguèt en colera, mesfisa de gaitar pas aquela garça. Me’n chauti de çò que pòd dire o far. Aquò’s pas lo prumièr còp, que vesi de peis d’aquela mena, mas, jamai vejèri quicòm de milhor, per far encabanar qualqu’un. Laissa la tranquila.

Lennie assajava de se desliurar l’aurèlha.

-faguèri pas de ren, Jòrdi.

-non, de segur, mas quand istava sus la pòrta, a mostrar las cambas, fintavas pas de l’autre costat.

-pensavi a ren de mal, Jòrdi. T’oc prometi .

-en tot cas, te sarra pas d’ela, per que, coma ratièira, i a pas milhor. Laissa Curley s’i enganar. Aquò’s el qu’o volguèt. Un gant plen de vaselina ! Diguèt Jòrdi ambe defèci. Escometi que s’engola d’uòus crus, e, qu’escriu a totas las farmacias.

Lennie cridèt subran :

- m’agradi pas aici Jòrdi. Aquò’s pas un bon endrèch aici. Vòli me’n anar.

- Cal demorar, per estalviar un pauc de moneda. I podem pas res, Lennie. Partirem tre que poirem. L’aimi pas plus que tu, aqueste ròdol..

- S’aduguèt a la taula e entamenèt una autra reüssida.

- non l’aimi pas, diguèt, que se’n manca gaire, que fote lo camp. Sonque poscam nos far d’argent. Anirem remontar l’American river e lavar d’aur, qu’aital se poirem ganhar dos o tres dollars per jorn, puèi benlèu que trobarem una vena.

- Lennie se clinèt anxiosament a el.

- partem, Jòrdi. Partem d’aici. Aquò’s pas clar aici.

- cal que demoriam diguèt Jòrdi secament. Cala-te ara, que los òmes arrivan.

- Dins lo lavabò vesin, s’ausissiá los rajals de l’aiga corenta, e de las bacinas bolegadas.

Jòrdi estudiava las cartas.

-Òm deuriá benlèu anar se lavar tanben, diguèt. Mas n’avem ren fach per nos solhar.

Un grandas se quilhèt sul suèlh. Teniá un capèl de feutre esclafat, jos lo braç, tot en penchenant en re , sos pelses longs, e mostes. Coma los autres, portava de bragas blavas, e una vesta corta de tela. Quand finiguèt de se coifar, dintrèt dins la cambra, que, traversèt ambe una noblessa, sonque conesnescuda, pas que per las personas reialas, e los mèstres artistes. Èra rotlièr e rei del ranch, capable d’adusir, detz, setze, e quitament una vingtena de muòlas, ambe una sola tralha a la muòla de testa. D’un còp de foèt, podiá tuar una mosca sus la cropa d’una muòla, sens tocar la bèstia.Teniá dins son anar, una gravetat, e una patz, tant prigondas, que las parlicadas s’arrestavan, tre que parlava. Son autoritat èra tant granda, quòm lo cresiai sus paraula , qun que siá lo subjèct , de politica o d’amor. Èra Slim lo rotlièr. Sa cara en lama de banèl, marcava pas d’atge. Auriá pogut avure trenta ans coma cinquanta. Sas aurèlhas ausissian mai que çò qui li disiam, e sa paraula, longanha, teniá de nuanças, non pas de pensada, mas de comprenèla, per delà de las pensadas. Sas mans, grandas e finas, se movian ambe tant de delicadesa, que las de las dançairas sagradas.

Despleguèt lo capèl esclafat, li faguèt una fenda al mitan, e, se lo metèt sul cap.

Jitèt als dos òmes de la cambra, una agach benvolent.

-i a un solèlh del diaussis, defòra , diguèt gentament. Pòdi a pron pena veire aici. Son vosautres los novèls ?

samedi 1 novembre 2008

Mirgas e Mascles

Of Mices and Men

J Steinbeck


O
En OC

Mirgas e Mascles.


Cai dessus pintradura inspirada de Manet lo paire de l'impressionisme ,

-vòli pas d’enganas , diguèt dolentament Jòrdi, me daissaras pas me batre diga?

Jòrdi se levèt , anèt se seire sul lièch de Lennie.

-aquò’s una mena de salòp qu’asiri diguèt. Ne’n vejèri un fum. Com o diguèt lo vièlh, Curley risca pas res . Gasanha totjorn.

Sosquèt un briu.

-se t’embestiá, Lennie, fotrem lo camp. Cal pas t’enganar. Aquò’s lo filh del patron . Escota plan Lennie. Permejaràs de lo defugir e ? Li parlaràs pas. Que t’aduse dins un caire, vai te’n a l’autra man de la cambra. Faràs aital Lennie ?

-Vòli pas aver d’enganas, gemeguèt Lennie . Li faguèri jamai ren .

-aquò’s t’avançarà de ren , si Lennie vòl jogar al boxaire. Te sarra pas jamai d’el. Te remembraràs ?

-de segur Jòrdi , que dirai pas un mot.

Lo bruch dels carris uflava , pièta de las batas pesucas sul sòl dur, craicinament dels frens, tindals de las cadenas dels arnèscs. Los òmes se cridavan d’un atalatge a l’autre. Jòrdi seitut sul lièch prèp de Lennie, ussava en soscant. Lennie li demandèt timidament.

-te’n sabes pas mal Jòrdi ?

-te’n fagues pas Jòrdi, te’n faguès pas , zo te dirai , aquela mena de gus pòdi pas los niflar . Escota , Lennie , se t’arriba una istòria , te sovendras de çò que te diguèri de far ?

Lennie se levèt sus lo coide, la cara crispada de l’esfòrç de pensada. Puèi sos uèlhs , se virèron sornament a la cara de Jòrdi.

-se m’arriba una istòria , me laissaras pas sonhar los conilhs ?

-aquò’s pas çò que voliai dire. Te remembras pas ont nos jaguèrem , arser , la nuèch passada. ? Ailabas prèp de la ribièira ?

- Oc ben que me’n soveni . Ò de segur, que me soveni. Anirai ailabas per m’amagar dins los bartasses.

-t’amagaràs dusca çò que venga te cercar . Que degun te veja. Rescond-te dins los romecs, prèp de la ribièira.

Torna dire per veire.

-Se rescondre dins los bartas prèp de la ribièira.

-que t’arribe una istòria.

-que m’arribe una istòria.

Un fren craicinèt defòra. Un cri ressontèt.

-palefrenièr ! òòò ! Palefrenièr.

Jòrdi diguèt :

-torna dire a votz bassa , per oblidar pas . Los dos òmes levèron los uèlhs, quora lo rectangle de solèlh de la pòrta subte, s’atudèt. Quilhada , una femna fintava al dedins de la cambra. Èra potaruda , mascanhada de roja , ambe d’uèlhs , força separats , e fòrça pinturlejats. Sas onglas èran rojas. Sa cabeladura penjava en rasims , coma de salcissètas. Portava una rauba d’ostal , de coton, e de mulas rojas, paradas de ramelets de plumas d’autruchas rojas.

-cerqui Curley, diguèt . La sia votz teniá quicòm de nasal e de sec.

Jòrdi virèt lo cap , puèi la tornèt fintar.

-èra aici, fa una menuta , mas partiguèt .

-Ò ! Se metèt una man darrièr l’esquina , e s’apièjèt al montant de la pòrta, per milhor avançar lo còrs. Aquò’s vosautres los novèls ?

-e òc

-Lennie la fintèt , e , que mème que semblesse pas d’aremarcar l’agach de Lennie, s’arquèt leugièrament. S’agachèt las onglas.

-d’unes còps que lo Curley es apraici, expliquèt.

-e ben , qu’i es pas ara…

-dins aquel cas , diguèt un drin trufarèla, farai milhor de cercar mai luenh.

Lennie la gaitava coma enlucernat . Jòrdi diguèt :

-Que lo vèja , e li dirai que lo cercatz.

Soriguèt ambe malicia e ondejèt de las ancas.

-òm pòd pas blaismar lo monde de cercar diguèt.

Qualqu’un passèt darrièr ela. Se revirèt.

-bonjorn Slim , diguèt.

-bonjorn, bela dròlèta.

-assatji de trobar Curley, Slim.

-assajètz pas tròp fòrt . Veni de lo veire que dintrava en çò vòstre .

Subte la femna s’esglaisèt.

-adiu los òmes , cridèt dins la cambra , e, s’aluenhèt fòrça cochada.